| 2525/ home | Francisco van Jole |
|
|
Le Mesnil - Maar wat als de kleine groeit? |
LIVE WEBCAM: STEMMING: WEBFORUM: "En wat vind je er zelf van?" 
BIO 2525 POPULAIR: 1 - Internet-Sensatie 2 - Cam@Rotterdam 3 - Het Rijk der Fabelen 4 - De Anti-pagina's 5 - Piet Heyn  HET UITZICHT ARCHIEF HOME 3.0 (1998) HOME 2.0 (1997) HOME 1.0 (1996) BEZOEKERS: 
(sinds 3-9-1999) HELP 2525 
|
Deze week in 2525 / nieuwsgids: Napster huwt platenbaas; Wir brauchen Linux; Feestelijk ontslag; Het beste weblog ter wereld en nog veel meer. Lezen? Klik hier. TOEKOMST 12 november Tekst van de voordracht die ik op 11 november heb gehouden tijdens het Lezersfeest in de bibliotheek van Rotterdam. Mij is gevraagd het vanavond te hebben over het vraagstuk 'De toekomst van het boek door de komst van internet'. Dat is een mooie vraag en ik voel me vereerd met u mijn gedachten over het onderwerp te delen maar tegelijkertijd knaagt de twijfel. Waarom hebben we het bijvoorbeeld nooit over de 'De toekomst van het boek door de teloorgang van de wasserette'? Want als je in oude films wasserettes ziet, dan zitten de gebruikers altijd te lezen. Ik weet het niet zeker maar nu praktisch iedereen thuis een eigen wasmachine heeft, vermoed ik dat nog maar weinig mensen een kruk in de badkamer of het washok plaatsen om - terwijl de trommel draait - een boek te lezen. Er moet een miljoenenpubliek verloren gegaan zijn met de maatschappelijke marginalisatie van de wasserette. Ik heb er nooit een verzuchting over gehoord. Of wat te denken van de opkomst van de auto? Vroeger, toen niemand een auto had en reizigers zich met de trein, trekschuit of andere openbaar vervoermiddel verplaatsten, werd er enorm veel gelezen om de kilometers te doden. Nu zit iedereen in de auto en de enigen die lezen, zijn zij die zich een chauffeur kunnen veroorloven. Ze lezen weliswaar altijd veel op de achterbank, maar nooit meer boeken. Toch ken ik geen beschouwingen over 'De toekomst van het boek door de komst van de auto.' Maar dit terzijde, want er is veel te doen over de relatie tussen boeken en internet. Zo heeft u als geïnteresseerde lezer ongetwijfeld uit de krant of via andere media vernomen dat de Amerikaanse auteur Stephen King zijn nieuwste boek louter via internet verspreidt en dat die actie een ongekend groot succes is en menig uitgever tot sidderen brengt. Ik heb die verhalen ook gelezen maar het vreemde is dat ik, hoe ik ze ook wend of keer, er geen succes in kan ontdekken. Laat ik het even op een rijtje zetten: Stephen King publiceert een feuilleton in twaalf elektronische delen. Lezers die het bestand ophalen worden geacht een dollar per aflevering over te maken. Als de ratio tussen downloads en betalingen minder dan 75 procent wordt, stopt Stephen King. Tot nu toe zijn er meer dan 100.000 lezers en blijkt meer dan driekwart van hen inderdaad te betalen. Dat zou een succes zijn. Ik zie het zo: Stephen King publiceert via internet een boek dat, alhoewel er geen papier aan te pas komt, duurder is dan veel van zijn boeken in de winkel. Ik zie daar dus niet direct voordeel in. Volgens eigen zeggen speelt hij met de omzet quitte en haalt hij de kosten van de actie er uit. Let wel, we hebben het hier over één van de best betaalde auteurs ter wereld. We hebben het over de schrijver die voor zijn vorige contract 40 miljoen gulden tekengeld kon vragen en kreeg. Die speelt nu dus quitte. Dat is inderdaad een revolutie, maar anders dan we dachten. Dan de oplage van ruim honderdduizend stuks. Laat ik het zo zeggen: Zijn vorige boek dat op papier verscheen, Bag of Bones, kende een eerste oplage van meer dan een miljoen exemplaren. Honderdduizend is daarmee vergeleken, laat ik het voorzichtig uitdrukken, niet erg veel. Als je optimistisch bent kun je het wijten aan de nieuwigheid, aan de digitale kloof, maar feit is dat in de Verenigde Staten waar een groot, zo niet het grootste, deel van zijn publiek woonachtig is, meer dan de helft van de bevolking over een internet-aansluiting beschikt. Stephen King schakelt de uitgever uit, roepen de media. Maar ze laten zich daarbij wellicht meer leiden door wishful thinking dan door de realiteit. Stephen King heeft zijn eigen redacteuren moeten inhuren, zijn eigen systeembeheerders om de distributie mogelijk te maken, zijn eigen pr-mensen. Conclusie: Stephen King is zelf uitgever geworden. Dat is niet zo heel erg revolutionair. Dat is eerder terug naar af. Want uitgevers zijn ooit uitgevonden om creatieve geesten al de rompslomp waarmee King zichzelf nu overlaadt, uit handen te nemen. Interessant is ook om te zien dat het aantal gedownloade afleveringen volgens King aan het afnemen is. Dat is raar want je zou verwachten dat het boek naarmate het vordert populairder wordt, zoals er ook steeds meer exemplaren van de 'Harry Potter'-reeks verkocht worden. Met respect voor deze plek wil ik er tenslotte nog op wijzen dat het nieuwste boek van Stephen King waarschijnlijk in geen enkele bibliotheek te lezen valt. Dat is één van de grootste zorgen bij de digitalisering van media. Uitgevers timmeren de publieke toegankelijkheid dicht met licenties en restricties. Dit is dus het resultaat van de revolutie: een van de best verkochte auteurs ter wereld haalt op internet een oplage van honderdduizend stuks en speelt quitte. Wat staat de onbekende debutant dan te wachten? Als dit de toekomst is dan stel ik voor dat we rechtsomkeert maken. Niettemin is er wel een belangrijk aspect aan de zaak. Weliswaar geloof ik niet dat King de uitgevers uitschakelt maar zijn actie zet ze wel onder druk. En dat is een goede zaak. Uitgevers, zowel van boeken als muziek, hebben onder leiding van marketingterroristen een cultuur ontwikkeld waarbij de auteurs steeds meer op de achtergrond gedrongen worden. Schrijvers worden in de uitgeefketen de rol toebedacht van het simpele organisme in de voedselketen, iets waar nu eenmaal een overvloed aan is. Uitgevers gaan om met schrijvers zoals de milieuverziekende industrie jarenlang omsprong met de basis van de voedselketen totdat bij de consument het besef doordrong dat er niet zoveel meer te leven valt als je geen oog hebt voor de simpele organismen. Industrieën die het milieu aan hun laars lappen worden als gevolg van dat publieke bewustzijn zelf steeds meer bedreigd. Een soortgelijke ontwikkeling is noodzakelijk voor de uitgeverswereld. Het siert King dat hij, als auteur die vermoedelijk niet te klagen heeft over uitgevers, het opneemt voor zijn collega's die uitgeperst worden door ongeïnteresseerde nitwits die zich tooien met de titel marketing manager. Daarom is de actie van King een revolutie, niet vanwege het succes dat het niet is. Er wordt dezer dagen ook veel gesproken over de opkomst van het e-book, een apparaat dat het mogelijk maakt digitale teksten te lezen. Afgezien van enkele freaks die een orgasme krijgen bij de komst van ieder nieuw snufje heb ik er nog nooit iemand enthousiast over horen zijn. Een e-book is zoiets als 3d televisie. Erg interessant maar in de praktijk veel te onhandig. Optimisten zeggen dan dat het een kwestie van tijd is, dat de techniek verbeterd moet worden. Ik twijfel daar ernstig aan. Antropomorfisch als we nu eenmaal zijn hebben wij, mensen, de neiging aan dingen menselijke eigenschappen toe te kennen en ze daar vervolgens op te beoordelen. Een auto bijvoorbeeld moet betrouwbaar zijn. Dat is natuurlijk onzin want een auto kan helemaal niet betrouwbaar zijn. Betrouwbaarheid vereist dat degene die het bezit ook onbetrouwbaar kan zijn, daar een keuze in kan maken. Een auto kan dat niet. Van een schemerlamp verwachten we intimiteit. Het kan aan mij liggen maar ik moet de eerste schemerlamp waar ik intiem mee zou willen zijn nog tegen komen. Niettemin zijn deze invalide criteria een belangrijke leidraad voor onze ervaring en beslissingen. Ze bepalen of, en zo ja welke, plaats apparaten in ons leven innemen. De kans dat u een schemerlamp op uw kantoor heeft is erg klein want u heeft daar, zeker in deze tijden van seksbestrijding op het werk, geen behoefte aan intimiteit. Voor wat betreft elektronische boeken moet ik constateren dat beeldschermen, in wat voor vorm dan ook, ten enenmale de belangrijkste antropomorfische eigenschap van papier ontberen: geduld. Beeldschermen hebben geen geduld. Computerschermen springen op zwart als ze te lang moeten wachten en een tv-scherm dat je aanstaart met de mededeling 'even geduld aub' wordt in de meeste gevallen meteen met de afstandsbediening bestookt. Dat ongeduld vertaalt zich naar de gebruiker. De gemiddelde internet-gebruiker gedraagt zich als een dwangneuroot die van hot naar her klikt. Sites die een gebruiker meer dan enkele minuten aan zich weten te binden, gaan al prat op hun zogenaamde 'stickiness'. Die kleverigheid betekent dat de gebruikers niet na een paar seconden doorklikken naar de volgende bestemming. Dat is geen omgeving waar de boekenlezer, voor wie rust misschien wel het belangrijkste ingrediënt van zijn activiteit is, kan gedijen. Natuurlijk dat zou kunnen veranderen, maar de geschiedenis leert dat bij nieuwe uitvindingen die een succes zijn - en internet en de computer zijn onmiskenbaar een succes - de karakteristieken eigenlijk al vast liggen op het moment dat ze geboren worden. De auto heeft sinds zijn introductie geen fundamentele veranderingen ondergaan, alleen maar verbeteringen. De tv die in mijn huiskamer staat, verschilt in functionaliteit en zelfs uiterlijk niet wezenlijk van het apparaat dat dertig jaar geleden bij mijn ouders stond. En de kans is groot dat u uw computer voornamelijk voor twee zaken gebruikt: tekstverwerken en spelletjes. Dat zijn precies de twee zaken waarmee de eerste home-computers ruim twintig jaar geleden aangeprezen werden. Internet gebruikt u waarschijnlijk het vaakst om te mailen. Dat was een van de eerste toepassingen die op het netwerk gerealiseerd werden. Kortom, ik geloof niet zo dat het onhandige e-book nog een toekomst heeft, anders dan in de vitrines van musea die gewijd zijn aan mislukte ideeën. Er is echter een ontwikkeling die wel bepalend zou kunnen zijn aangaande de relatie tussen boek en internet. Van oudsher is internet het walhalla voor iedere subcultuur. Mensen met bepaalde passies voor ongeacht welk onderwerp kunnen dankzij het net eenvoudig geestverwanten treffen. De eenzame punker in het Drentse dorpje hoeft nooit meer eenzaam te zijn. Die bereikbaarheid maakt dat deze liefhebbers ook beter bediend kunnen worden. Een boek dat onder normale omstandigheden geen schijn van kans maakt omdat de belangstellenden geografisch te ver verspreid of te moeilijk te achterhalen zijn, zou nu een weg kunnen vinden naar de lezers. Printing on demand is een relatief nieuwe benadering waarbij boeken pas gedrukt worden als de vraag ernaar duidelijk is. Het kan daarbij gaan om heel kleine oplagen van zelfs enkele exemplaren. Dat zou in deze tijd van massa-marketing wel eens een verandering in het beleid van uitgevers teweeg kunnen brengen. Misschien stelt het een enkele auteur, die over de zeldzame combinatie van creativiteit en organisatietalent beschikt, zelfs wel in staat zelf zijn eigen boeken uit te geven. Dat zou een kleine revolutie kunnen zijn. Waarom zou? Nou, omdat er bij een nieuw verschijnsel als printing on demand nog steeds logistieke problemen om de hoek komen kijken. En omdat mensen nu eenmaal liever best-sellers lezen waar ze met anderen over kunnen praten dan boeken die niemand kent. Maar zelfs als deze techniek er in zou slagen slechts één enkele schrijver het succes te bezorgen dat hij of zij verdient, dan is het reeds alle inspanningen waard. Alleen hoop ik, in het kader van de gerechtigheid, wel dat hij niet Stephen King heet. Francisco van Jole Rotterdam, 11 november 2000. Commentaar? 2525 / webforum PS: er zijn nieuwe banners. Linken naar dit verhaal of deze foto? Gebruik dan deze url. |
