| 2525/ home | Francisco van Jole |
|
|
Rotterdam - De eis 'meer blauw op straat' pakte toch anders uit. |
LIVE WEBCAM: STEMMING: WEBFORUM: "En wat vind je er zelf van?" 
BIO 2525 POPULAIR: 1 - Internet-Sensatie 2 - Remmen 3 - Notebook 4 - Cam@Rotterdam 5 - De Anti-pagina's  HET UITZICHT ARCHIEF HOME 3.0 (1998) HOME 2.0 (1997) HOME 1.0 (1996) BEZOEKERS: 
(sinds 3-9-1999) HELP 2525 
|
Deze week in 2525 / nieuwsgids: King stopt met boek; Amazon schuwt bonden; E-commerce flop redt hongerige honden; En nog veel meer. Lezen? Klik hier. ETEN (I) 15 december Eerste deel van een driedelige voordracht gehouden in het kader van 'Food for Thought' op 14 december in Calypso 2001 te Rotterdam. Misschien realiseert u het zich niet maar wat wij hier gaan doen vanavond, kan met recht een van de hoogtepunten van beschaving genoemd worden. Wij gaan zo een maaltijd genieten. Dat is op zich niets bijzonders want ieder levend wezen op deze planeet eet. Sterker nog, eten vormt samen met seks de twee hoofdpijlers van ons bestaan en onze overleving. Van ieder bestaan. En ze hebben meer met elkaar overeen dan we wellicht op het eerste gezicht zouden denken. Maar daarover straks meer, wellicht. De beschaving schuilt in de manier waarop we dat doen. U heeft serviesgoed voor uw neus, en bestek. Dat zijn hulpmiddelen die we hebben kunnen ontwikkelen dankzij onze intelligentie. Maar die zijn niet uniek menselijk. Bepaalde apen bijvoorbeeld gebruiken stokjes, stoppen die in een termietenhoop en likken de termieten er vervolgens vanaf. Ze gebruiken het stokje als bestek. De beschaving blijkt uit andere dingen. U zit aan tafel, op een eigen plek. Straks krijgt u eten opgeschept, een ieder ontvangt een gelijke portie. De maaltijd begint. Het wonderlijke is dat u blijft zitten en dat uw handelingen zich beperken tot uw eigen bord. Uit vrije wil. Wellicht zie ik een soort over het hoofd maar ik ken geen andere levende wezens waarbij dat het geval is. Andere wezens zijn er altijd op uit zelf het beste eten te krijgen, dan wel het meeste. Het bepaalt het verschil tussen succes en mislukking, leven en dood. En als het om groepsdieren als wij gaat, ook tussen neuken en niet neuken. Geen vrouwtje wil een mannetje dat geen eten te pakken kan krijgen. De kans dat u vanavond een partner kiest op basis van wat hij of zij in de komende uren naar binnen werkt is echter nihil. Misschien denkt u wel helemaal niet aan seks. U bent in staat uw lusten en instincten te bedwingen, onder controle te houden. Dat is beschaving. Het is dan ook niet voor niets dat tafelmanieren hoog op de lijst van sociale omgangsvormen staan. Tafelmanieren geven uiting aan een vorm van samenzijn, aan wederzijds respect. Het is een vorm van gedrag die we een paar honderd jaar, zo niet langer, gekoesterd hebben en die ook terug te vinden is onze Westerse religieuze cultuur, het Laatste Avondmaal als de opperste vorm van samenzijn en eenwording. Jezus had ook voor een wandeling kunnen kiezen, een dagje aan het strand of een avondje in de kroeg. Maar nee, hij koos voor de maaltijd. Aan tafel. De tafel werd voor zo ver bekend minstens 700 jaar voor onze jaartelling in de Westerse wereld geïntroduceerd en is in de loop der eeuwen een steeds grotere rol gaan spelen. De Ridders van de Ronde Tafel bijvoorbeeld zijn onder meer legendarisch omdat de vorm van de tafel de gelijkheid van de deelnemers benadrukte en de onderlinge rivaliteit diende te bestrijden. Ook hier weer, ordening en harmonie, als sleutelelementen van beschaving. Vanuit die optiek bezien hebben we thans een probleem. Want de eettafel dreigt uit ons leven te verdwijnen, sterker nog, is al grotendeels verdwenen. De huisarts en publicist Theodore Dalrymple constateerde onlangs in het Britse opinieblad The New Statesman dat minder dan de helft van de huisgezinnen in dat land nog over een eettafel beschikt. En tijdens de huisbezoeken die hij maakt ziet hij vrijwel nooit meer tekenen van de maaltijd of het bereiden daarvan als sociale activiteit. In deze tijd, waarin de tijd zelf het voorwerp van onze jacht is geworden en dus niets meer tijd mag kosten, heeft de maaltijd, gedefinieerd als de verzameling van rituelen en eten, het veld geruimd. We kopen gemaksmaaltijden in plastic die we in de magnetron zetten. Het enige verschil met een infuus is het ontbreken van een slangetje. Waar het magnetronvoer precies uit bestaat of door wie deze maaltijden gemaakt worden, weten we niet, dan wel interesseert het ons niet meer. Het enige criterium is of ze snel klaar zijn. En snel gegeten kunnen worden. Of we laten het voedsel bezorgen. Als we dat tenminste nog voedsel kunnen noemen, gedrenkt in het karton waarin het verpakt is en meestal koud bezorgd wordt. Het is geen eten, het zijn de civiele versies van noodrantsoenen. We noemen dat lekker makkelijk. Met merkwaardig genoeg de nadruk op lèkker. Het eten is verplaatst van de eettafel naar de zitbank voor de televisie en naar de straat. Vooral naar de straat. En daarmee is het ontnomen van alles waar de maaltijd ooit voor stond. Zelfs al lijkt het dat het niet zo is. Het interieur van McDonald's-filialen bijvoorbeeld is zo ontworpen dat de bezoekers niet langer dan noodzakelijk aan hun tafels blijven zitten. Opschieten, opschieten. Of we eten gewoon buiten op straat. De openbare ruimte is daarmee een grote kantine geworden. Net als de andere wezens op deze planeten leven we na duizenden jaren weer tussen wat we eten. En op straat is nu eenmaal geen ruimte voor tafelmanieren. Het lijkt alsof de evolutie een stap terug heeft gedaan. Maar het is ongetwijfeld vooruitgang. De gedragsverandering is voor een deel te herleiden tot het gegeven dat we onze lusten niet meer in de hand lijken te hebben. Of willen hebben. Als beschaving gekenmerkt wordt door het in beteugelen dan wel kanaliseren van je lusten dan zijn we dat concept aan het verlaten. We vertonen impuls gedrag en zijn daar trots op. De oorsprong van deze sociale verandering is wellicht te vinden in de opkomst van het Ik-tijdperk in de jaren zestig, zeventig en de therapie die daar als geen ander bij hoort en in ongekende populariteit steeg tot een heuse ideologie: de Gestalt-therapie, in het midden van de 20e eeuw ontwikkeld door Frederick Perls en zijn echtgenote Laura. De kern van de Gestalt-therapie wordt gevormd door het begrip 'Hier en Nu', vroeger of later doen niet ter zake. Het gaat er om dat je weet wat nu je behoeftes zijn en daaraan toegeeft. Als je honger hebt moet je eten, is letterlijk een van de kerngedachten. Als er zoiets bestaat als tijdgeest dan vormt dit gedachtegoed er de kern van. We zijn impuls-mensen geworden die geen behoefte meer hebben aan rituelen omdat ze teveel tijd kosten of plaatsvinden op momenten dat ze ons niet uit komen. Tot niet zo heel lang geleden werd een dag ingedeeld volgens de maaltijden, ontbijt, lunch, avondeten, ook wel etenstijd genoemd. Die tijd is voorbij. We hebben nu bijvoorbeeld drinkontbijt. Persoonlijk moet ik al kokhalzen als ik het woord hoor. Drinkontbijt, ook dat is weer een stap dichterbij het infuus en heeft de snelheid in zich waar we zo naar op zoek zijn. Of misschien is het een gevolg van iets anders. Nu iedereen de mond vol heeft over de kennismaatschappij en 'education permanente', gevoegd bij het streven naar eeuwige jeugd dat bijvoorbeeld Veronica uitstraalt, kiezen we er misschien wel onbewust voor om te blijven leven als studenten. Of nog jonger, want drinkontbijt, dat zit wel heel dichtbij de babyfles. Het lijkt al met al alsof eten van lust tot last is verworden. En dat in minder tijd dan die van éèn generatie. De vraag is of we dit aspect van beschaving kunnen dumpen terwijl we de beschaving zelf intact houden. Als ik de kluivende en smakkende hordes door de straten zie lopen, ontdaan van ieder respect voor hun omgeving, de anderen en zichzelf, vrees ik het ergste. Deel twee Commentaar? 2525 / webforum PS: er zijn nieuwe banners. Linken naar dit verhaal of deze foto? Gebruik dan deze url. |
