2525

Rotterdam - Roof- of knuffeldier?

3 september 2002

MACHINE

In China is een productiearbeider vermalen in een papiermolen, meldt vandaag een nieuwsbericht. Hij had gered kunnen worden maar zijn collega's durfden de machine niet stil te zetten. Daarvoor moeten ze namelijk eerst toestemming hebben van de bedrijfsleider, die verderop lag te slapen.
Misschien durfden ze hem ook niet wakker te maken. Ze werden overheerst door een allesverlammende angst voor represailles die ieder handelen onmogelijk maakt. Het stoppen van de machine leidt tot straf, het wakker maken van de bedrijfsleider eveneens. En nu ze hun collega hebben laten oppeuzelen door de stalen messen van een monsterlijke machine zullen ze waarschijnlijk ook gestraft worden.
Wat je ook doet, altijd de pineut.
Dat is het lot van de zwakke en de machteloze.

Je zou denken 'dat is China' maar toen ik het artikel las herinnerde ik me een ander verhaal waardoor ik de krant liet voor wat die was en naar de tekstverwerker liep om dit op te schrijven. Het is een voorval dat mijn vader me ooit vertelde als voorbeeld van hoe vreemd de mens in het algemeen en de Nederlander in het bijzonder is. Mijn vader vestigde zich hier begin jaren vijftig als vreemdeling en zijn verbazing over dit land is nooit weggeëbd.

Hij was hier nog maar net gearriveerd of tijdens de oogst had zich op een van de zonovergoten korenvelden achter zijn plattelandshuis een opgewonden menigte verzameld. Een dagloner was gegrepen door het grote draaiende maaiwiel van een combine, een gigantische maaimachine waarvan er ieder seizoen meer aan de horizon verschenen. Ze verdreven de landarbeiders en de vertrouwde Belgische trekpaarden langzaam maar zeker uit het boerenland.

De arbeider was zwaargewond maar leefde nog. Zijn lichaam lag geklemd in de metalen mond van de machine als een tennisbal in de bek van een speelse hond, steviger dan gedacht en praktisch onbereikbaar.
De omstanders trachtten driftig hem te bevrijden. Er werden zagen gehaald, palen geplaatst om hem los te wrikken uit de ijzeren greep. Toen arriveerde de boer. Niet het type boer met wat koeien en een pluk land dat de nostalgische herinnering bevolkt maar het soort dat indertijd heerste over gigantische landerijen: machtig, weinig spraakzaam, hardvochtig, godvrezend en bovenal gierig als de neten.
Hij liet de reddingsactie stoppen, de zagen en stokken verwijderen. Alleen een zorgvuldige demontage was toegestaan. Niet omdat het sneller ging, integendeel het zou veel langer gaan duren. De enige reden was dat de kostbare machine onder geen beding beschadigd mocht worden. De landarbeider stierf als een vlieg aan een Vapona-strip. Niemand die daar om maalde. Althans niemand met enige macht.
"Zo'n boer, zo hard, zo meedogenloos en niemand die hem straft." Mijn vader raakte zelf steeds weer verbaasd of liever gezegd verontwaardigd als hij het voorval ophaalde.

Geschiedenis is een machine die gebeurtenissen verplaatst door tijd en ruimte. Steeds dezelfde verhalen op andere plekken, met hooguit andere nuances. Het is een mooi systeem al is het wreed omdat het voor ons stervelingen de kans op ontsnapping gering maakt.
We leven in een tijd waar geschiedenis zich alleen aandient als retro, een opgepoetste herinnering en verbeterde versie van wat was. Het ideaal van de jaren vijftig wat zo gekoesterd wordt heeft net zoveel met die periode te maken als de VW Beetle met de oorspronkelijke VW Kever. Dat is op zich niet erg maar met het opleuken van de geschiedenis wordt het geheugen verminderd en daarmee uiteindelijk het besef wie we zijn.

Het verhaal van de landarbeider speelde zich vijftig jaar geleden af op nog geen dertig kilometer van waar ik dit nu schrijf. Het is daar twee generaties terug en elders een nieuwsbericht in de krant van vandaag. Het laatste veroorzaakt verontwaardiging, het eerste bescheidenheid.

Francisco van Jole

"De Argentijn" richt de blik vooruit.

Eerder op 2525 5.0:
Oewattoe
Schaken met de verbeelding
De Nieuwe Economie
De gadget-blues
Presentatie Blink
Wanneer ontroert het net?
Opkomst (en ondergang) van de digitale beeldcultuur

DE BOEKEN

In Valse Horizon onderzoekt Francisco van Jole aan de hand van intrigerende praktijkvoorbeelden de inlossing van de beloftes omtrent de razendsnelle opkomst van internet in de jaren negentig. Zo is er een digitale kathedraal die al na een paar jaar meer verval vertoont dan zijn eeuwenoude stenen evenbeeld. Of het voorbeeld van de vrouw die online op zoek ging naar haar moordenaar.

Valse Horizon gaat in op vragen die door de veranderingen zelf worden opgeworpen. Is internet inderdaad het volgende massamedium na krant, radio en televisie? Waar leidt de ongebreidelde communicatiedrift onder individuen toe?

Internet is volgens Van Jole veel meer een product van onze tijd dan een voorbode van de toekomst. Misschien wel meer dan enig ander medium toont het ons wie we nu eigenlijk zijn.

Dirk van Weelden bespreekt in Vrij Nederland (19-1) Valse Horizon. Een fragment: "Het is nu een verademing om boeken te lezen als Valse Horizon, van Francisco van Jole. De toon is opgewekt cynisch, de aanpak is nuchter journalistiek en de teneur is van groot belang, namelijk dat het internet in al zijn wonderlijke eigenheid toch eerst en vooral bekeken moet worden als een onderdeel van de rest van de wereld. En beoordeeld moet worden aan de hand van criteria en normen die in de rest van de wereld gelden. Nog niet eens omdat dat principieel beter is, maar omdat je anders slecht begrijpt wat er op en met het internet gebeurt.
Van Jole laat zien hoe beroemde wapenfeiten die op het internet plaatsvonden, verklaard en gerelativeerd kunnen worden door de fysieke achtergronden en de pendanten in oude media te bestuderen. Internet is een bedrieglijke omgeving die het zicht op de geschiedenis en de omringende maatschappij vertekent en zelfs beneemt.
(...) Het internet verschijnt in zijn boek als een reusachtig spiegelpaleis, dat intens contact mogelijk maakt, maar ook zichzelf afsluit voor de rest van de wereld en draaikolken van eenzaamheid, dwaasheid en ruis oproept."

Eindhovens Dagblad: "Interessante nieuwe inzichten"
Gwrrf: "Een ijskoude bundel haarscherpe analyses over wat internet wél en (vooral) niet is. Modern bijbeltje voor digifielen en -beten."
De Cursor: "De Internetmythes die zelfs na de dotcom-crisis onverwoestbaar lijken, haalt hij met rake voorbeelden onderuit."
Rotterdams Dagblad: "Kritische geluiden uit een hoek waar die misschien het minst te verwachten viel."
Nederlands Dagblad: "Van Jole boeit. Hij weet de onderwerpen op een heldere manier te rangschikken en geeft overzicht. Daarbij is hij kritisch."
Planet Multimedia: "Het is een goed boek, simpelweg daar een van de beste Europese schrijvers over internet de tijd heeft genomen om zijn gedachten te ordenen en goed vorm te geven."
Zone 5300: "Getoetst aan de werkelijkheid legt de ene na de andere internetmythe het af en 'Valse horizon' bevat enkele mooie voorbeelden van digitale broodjes-aap."
Smallzine: "Mensen die vinden dat Van Jole altijd 'zo negatief' doet, kunnen het boek beter niet lezen."
Alt0169: "Meer dan verplichte kost voor internerds en andere geinteresseerden."

Uitgeverij Meulenhoff
oktober 2001
Paperback, 160 pagina’s
ƒ 31,95 / € 14,50
ISBN 9029070145

Online te koop bij o.a. BOL - Proxis - Boeknet - Boekenmeer - AKO

We bevinden ons ten kantore van een jonge internetonderneming. Het meubilair is design, de personeelsleden ogen hip en de Leider hangt ontspannen onderuit in zijn stoel. Lijkt deze plek voor wie het wil gaan maken the hottest place to be, het walhalla van de onbegrensde mogelijkheden, wie zich binnen de muren begeeft treft iets anders aan.
De hoofdpersoon van BLINK heeft een idee en wordt binnengehaald. Algauw merkt hij hoezeer tomeloze ambities en een schrijnend gebrek aan inzicht elkaar voortdurend voor de voeten lopen en wordt hij geconfronteerd met de mythomane Leider, die zijn personeel in een welhaast feodale greep houdt.
BLINK geeft een ontluisterend inzicht in leven en denken op de golven van een hype.

BLINK, dat eerder als feuilleton verscheen op 2525.com, is het prozadebuut van Francisco van Jole.

Het programma Kunststof van de NPS op Radio 1 over onder meer Blink en werken bij internetbedrijven op het toppunt van de hype. Luister hier.

Uitgeverij Meulenhoff
december 2001
Paperback, 126 pagina’s
ƒ 24,13 / € 10,95

Online te koop bij o.a. Proxis - Boekenmeer - AKO

ABONNEREN