« september 2004 | Main | november 2004 »
29 oktober 2004
Famous Fingers
2.
4.
6.
8.
10.Mail de nummers met de bijbehorende namen vóór maandag 1 november naar famousfingers@2525.com. Onder de goede inzendingen wordt een exemplaar verloot van het cd-album Pointing the Finger van Kevin Coyne.
Posted by fvjole at 07:36 pm
Weblogs en kijkcijfers
Weblogmakers geloven nogal eens dat ze een machtige media-vorm zijn die de oude media zo niet overschaduwen dan toch wel bedreigen. Ze verwijzen daarbij naar hun enorme bezoekersaantallen en bijbehorend bereik. De B&W-uitzending van afgelopen week die tevoren op alle weblogs werd aangekondigd is een zeldzame kans dat bereik eens nader te bekijken.
De uitzending trok 422.000 kijkers met een kijkdichtheid van 2.8 en een marktaandeel van 7.4. Volgens de redactie is dat veel maar niet uitzonderlijk. De uitzending van vrijdag over - o, ironie - het getreiter door Marokkaanse hangjongeren in de Diamantbuurt bijvoorbeeld, haalde 432.000 kijkers met een kijkdichtheid van 2.9 en een marktaandeel van 8.1. Het is jammer dat de website van de stichting Kijkonderzoek onlangs is gestopt met de uitsplitsing naar leeftijd want dan zou nog nagegaan kunnen worden of de uitzending meer jong publiek trok dan anders. Maar vooralsnog dampt er uit de cijfers geen enorm groot weblogpubliek op.
Een logische verklaring kan zijn dat er te weinig tijd zat tussen uitzending en aankondiging. De herhaling van het programma een dag later haalde echter 92.000 kijkers, twintigduizend minder dan de vorige aflevering.
Het ligt voor de hand om te veronderstellen dat de meeste weblogkijkers de uitzending niet via de tv maar via internet hebben bekeken. Directe links naar de stream werden immers overal opgenomen. Desgevraagd leverde de internetredactie van de VARA de cijfers over die links:
Windows Media stream Breedband: 7.564
Realmedia stream Breedband: 2.573
Windows Media stream Smallband: 2.170
Realmedia stream Smallband: 616
Totaal: 12.923
Het gaat hierbij om het aantal keren dat er geklikt is op de stream. Cijfers over kijkduur en dergelijke zijn niet bekend. Het programma kon overigens ook bekeken worden via uitzendinggemist.nl maar die redactie kon vandaag geen cijfers leveren.
Hanneke Groenteman blikt op haar eigen website overigens met gemengde gevoelens terug op de aflevering.
En voor wie er geen genoeg van kan krijgen: Een jaar geleden interviewde ik voor de Volkskrant de drie oorspronkelijke makers van Geen Stijl (alleen Ambroos Wiegers is daar nog van over).
Hierbij de tekst:
de Volkskrant van 01-11-2003 Pagina 3M Media
Digitale steniging
Door Francisco van Jole
'We pakken alles en iedereen aan: Marokkanen, kaalkoppen, christenen, pedofielen.' De makers van het weblog Geen Stijl zeggen grenzen te willen verleggen. Hoe harder het slachtoffer kermt, hoe meer plezier.
Deze week besloot het Openbaar Ministerie geen zaak te maken van een van de meest opzienbarende privacyschendingen op internet. Onverlaten hadden vorig jaar rond deze tijd het intieme dagboek van twee Utrechtse studentes gestolen, de pagina's gescand en vervolgens integraal op internet geplaatst. Zo kon heel Nederland en de rest van de wereld lezen over de seksuele avonturen van de meisjes en het puntensysteem dat ze er voor minnaars op na hielden, compleet met namen en telefoonnummers.
De narigheid die de studentes overkwam, is inmiddels een nieuwe tak van sport op internet. Het gaat daarbij om het bemachtigen van zoveel mogelijk persoonlijke gegevens van vaak nietsvermoedende personen, om die publiekelijk voor gek te zetten. Dat gaat gepaard met een middeleeuwse meedogenloosheid. Hoe harder het slachtoffer kermt, hoe meer plezier. Hoe onbetamelijker de details, hoe beter.
Die vorm van vermaak is vooral in Nederland heel erg populair.. 'Wij willen grenzen verleggen. In Nederland is er veel te veel nadrukop privacy', zegt een van de makers van Geen Stijl, een relatief nieuw weblog dat zich heeft gespecialiseerd in de digitale steniging.
Dit weblog wordt niet gemaakt door verveelde nerds, maar door professionele journalisten die weten hoe ze nieuws moeten maken. 'Webloggers zijn te impulsief. Die zetten meteen alles online. Wij daarentegen wegen het juiste moment.'
Bijvoorbeeld toen ze in juni aan de hand van een kassabon de Airmiles-pas kraakten van 3FM-dj Patrick Kicken, een nieuwtje dat vrijwel alle media haalde. 'We hebben gewacht tot maandag, omdat zo'n bericht in het weekend nauwelijks opvalt.'
Effectbejag is een van de belangrijkste kenmerken van Geen Stijl en daarbij is niemand veilig. 'We pakken alles en iedereen aan: Marokkanen, kaalkoppen, christenen, pedofielen.'
Naast een portie vreemdelingenhaat die tot voor kort ondenkbaar zou zijn geweest, en massa's leedvermaak, wordt de bezoeker getrakteerd op de meest onsmakelijke zaken en afwijkingen.
De slachtoffers worden weloverwogen uitgekozen. 'We ontdekten al snel dat onze bezoekers het liefst in Nederland blijven. Ze willen lezen over mensen en plaatsen die ze kennen.'
Die analyse werd deze week bevestigd door een onderzoek van Multiscope, waaruit bleek dat Nederlandse websurfers de voorkeur geven aan sites van eigen bodem.
'Maar het belangrijkste is dat we onze bezoekers het gevoel geven dat ze erbij horen, dat ze iets beleven.'
Daarom nodigt Geen Stijl de lezer vaak uit medeplichtig te worden en bijvoorbeeld een gastenboek of onbeveiligde site vol te kalken. Geen Stijl kiest niet alleen weerloze doelwitten. Bekende Nederlanders keren als running gag terug in de berichten. De aspiraties van Adam Curry zijn een geliefd onderwerp. En collega dj Rick van Velthuysen zag zich genoodzaakt zijn eigen website te sluiten nadat Geen Stijl hem onder vuur nam. Waarna de makers de bezoekers de vraag voorlegden of ze de radiomaker 'ook zo'n lul' vonden. Iedereen antwoordde ja. Dat is pijnlijk in een beroepssector waar carriere en populariteit synoniem zijn.
De dj's worden geconfronteerd met de boemerang van een cultuur die ze zelf hebben gecreëerd. Want de weblogs laten zich duidelijk inspireren door de afzeikerij op de radio. Alleen lijken nu echt alle remmen los te gaan. Dat komt onder meer doordat de loggers in de anonimiteit opereren. De makers van Geen Stijl hanteren zeven pseudoniemen en willen slechts praten als hun namen en werkkringen onvermeld blijven. Ze zijn bang voor wat ze losmaken. 'Er is bijvoorbeeld een site van een groep meiden die we ervan verdenken online de hoer te spelen. Maar op de foto's zijn wel erg veel mannen met spierballen en tatoeages te zien. Die zouden wel eens langs kunnen komen.'
Evenmin waren ze erg gelukkig met de actie van een bezoeker die duizenden keren de naam van Geen Stijl achterliet op een website van de Hell's Angels. De dertigers richten zich met hun pesterijen bij voorkeur tegen bijvoorbeeld onbezonnen pubers in de provincie en anderen met weinig inzicht. Scrupules kennen ze niet.
'Die mensen vragen er om. Bovendien is alle informatie die we bekend maken altijd al door iedereen via internet te vinden, we combineren die gegevens alleen maar en schrijven er een leuk verhaaltje bij. We blaffen veel maar bijten nooit. Het is puur entertainment.'
Posted by fvjole at 01:14 pm
De laatste keer
Het was een hectische dag zonder updates, dus daarom maar een update over de dag zelf. Na 's nachts mijn media-column voor de Volkskrant van zaterdag geschreven te hebben en amper drie uur slaap toog ik naar Amsterdam om op een conferentie een lezing te geven over interactieve documentaires. Een beetje zenuwachtig was ik wel want een van de andere sprekers was Peter Greenaway en ik ben als sinds de jaren tachtig een bewonderaar van zijn films. Ik heb een verhandeling gehouden over de ideologische aspecten van interactiviteit en de mythe van de keuzevrijheid.
Daarna een interview en terug naar Rotterdam voor een bespreking over onder meer een serie gespreksavonden die ik ga leiden tijdens het theaterfestival Paradise Regained.
En toen het absolute hoogtepunt van de dag: het laatste optreden van Ramses Shaffy, als gast in de show van Liesbeth List in het oude Luxor-theater.
Vooraf twijfelde ik. Ik heb Ramses Shaffy ooit eerder zien optreden, het zal 1981 geweest zijn. Dat was mooi, die krachtige heldere stem gehuld in een wit pak. Na het zien van de aangrijpende en meeslepende documentaire Ramses vreesde ik dat hij, inmiddels slachtoffer van de drank, er misschien zou staan als een wrak en dat mijn herinnering voor altijd verminkt zou worden.
Niets was minder waar.
Aan de hand van Liesbeth List, die een indrukwekkende show neerzette, kwam hij het toneel op en zelden heb ik een zaal, die als één man uit de stoelen omhoog rees, een artiest zo in zich voelen opnemen. De medley van succesnummers die hij bracht stond als een huis en zijn stem was niets meer of minder dan Ramses Shaffy zelf, met de lange enthousiaste uithalen die om je heen golven en je meevoeren in de magie van de Ramses-zee.
De aanstekelijke kracht van Shaffy is dat hij het levensverdriet zichtbaar met zich mee draagt maar in plaats van te treuren het omzet in een reden om te feesten. Zo ook vanavond.
Posted by fvjole at 12:48 am
28 oktober 2004
Het permanente carnaval
Net terug uit Amsterdam waar ik onder meer was om deel te nemen aan een aflevering van het programma B&W dat handelde over treiterlogs. Het programma was op zijn beurt weer een gevolg van de uitzending van Netwerk waarin ik constateerde dat de makers van dergelijke weblogs zich verschuilen en dat ik dat een kwalijke zaak vind in een open samenleving.
De uitzending kun je hier vinden en de meningen, of liever gezegd reacties, van het aangesproken weblogpubliek kun je behalve op de bewuste weblogs ook lezen op het forum van de VARA.
Een van de medewerkers van Geen Stijl die zich op de buis nog profileerde als de braafheid zelve ging na afloop achter de computer zitten en wenste me geheel in stijl dood. Zo'n omwenteling die eenmaal veilig achter de pc optreedt, blijft toch eigenlijk het fascinerends. Waarom doen mensen achter hun pc dingen die ze in het normale leven niet doen? In de bundel internet-essays Valse Horizon (Meulenhoff, 2000) heb ik een hoofdstuk aan dat fenomeen gewijd. Ik geef het hierbij cadeau.
HET PERMANENTE CARNAVAL
Sharon Lopatka wilde graag vermoord worden.
Die ene, bijna surrealistische, zin vormt de basis voor een van de meest bizarre tragedies die internet in zijn prille geschiedenis heeft voortgebracht. Een tragedie die zowel voert naar de donkerste uithoeken van de menselijke geest als langs de meest obscure plekken op het net. Een tragedie die het net niet zozeer laat zien als een ontmoetingsplek maar als een permanente spiegel die een opgepoetst zelfbeeld weerschijnt. Misschien legt internet als communicatienetwerk meer bloot van onszelf dan van anderen.
HET PERMANENTE CARNAVAL
Sharon Lopatka wilde graag vermoord worden.
Die ene, bijna surrealistische, zin vormt de basis voor een van de meest bizarre tragedies die internet in zijn prille geschiedenis heeft voortgebracht. Een tragedie die zowel voert naar de donkerste uithoeken van de menselijke geest als langs de meest obscure plekken op het net. Een tragedie die het net niet zozeer laat zien als een ontmoetingsplek maar als een permanente spiegel die een opgepoetst zelfbeeld weerschijnt. Misschien legt internet als communicatienetwerk meer bloot van onszelf dan van anderen.
De 35-jarige Sharon Lopatka was voor haar omgeving in alle opzichten een normale vrouw. Een dochter uit een plaatselijk invloedrijke familie die met haar man een bungalow bewoonde in een van de slaapsteden rond Baltimore aan de Amerikaanse oostkust. Een voormalig klasgenoot omschreef haar later als iemand ‘die zo normaal was als je maar kunt zijn’. Tijdens haar middelbare schooltijd maakte ze deel uit van het hockey- en het volleybalteam. Ze hielp in de verpleging, werkte in de bibliotheek en zong in het zangkoor van haar school. En ze had veel vrienden.
Begin jaren negentig trouwde ze met de bouwvakker Victor Lopatka. Dat was tegen de wens van haar orthodox-joodse familie, die er niet gelukkig mee was dat ze een goj huwde, maar ook dat leek het geluk van Sharon nauwelijks in de weg te staan.
Ze raakte dik bevriend met een buurvrouw, Diane Safar, met wie ze – ondernemend als ze was - in eigen beheer een boekje over woninginrichting uitgaf: ‘Dion’s Secret of Home Decorating Guide.’ Dion is een samentreksel van hun beide voornamen Diane en Sharon.
Sharon probeerde daarnaast wat geld bij te verdienen met eigentijdse varianten van het traditioneel thuiswerk, dat met de opkomst van digitale media niet meer louter bestaat uit taken als ‘garnalen pellen’ en ‘enveloppen plakken’. Zo bood ze via internet haar diensten aan als ‘helderziende’ en trachtte ze inkomsten te verkrijgen uit het opzetten van een soort advertentiecolportage.
Uit niets bleek dat Sharon Lopatka ongelukkig was of dat haar gemoedsrust geplaagd werd door oncontroleerbare, duistere, gedachten. Behalve op internet.
Zo keurig en rustig als haar gewone bestaan was, zo wild en extreem was haar online leven. Op chatkanalen en in newsgroups vertelde ze onder schuilnamen als ‘Nancy Carlson’ dat ze een actrice was die speelde in het om het even welke porno-video. Ze bood gedragen slipjes te koop aan. En ze hing rond op online plekken met een expliciet sado-masochistisch karakter waar ze aan haar gehoor beloofde iedere fantasie te vervullen. Ze deed zich voor als een welgevormde blondine van 1 meter 70 en 55 kilo. In werkelijkheid was ze ruim tien centimeter langer, dertig kilo zwaarder en hing haar lange donkere haar sluik om haar volle maansgezicht. Sharon was op internet wie ze wilde zijn, niet wie ze werkelijk was.
In de nazomer van 1996 trof ze op een van de chatkanalen een man uit South Carolina die zich bediende van de handle ‘slowhand’ en in werkelijkheid Robert Glass heette. Hij leek de ideale minnaar en was net als Sharon geïnteresseerd in ruige seks. Ze schreven dag in dag uit met elkaar, fantasieën borrelden op, de passie gloeide steeds heviger.
Op 13 oktober vertrok ze in de ochtend met de trein voor een urenlange tocht naar de afgelegen woonplaats van Glass. Tegen haar echtgenoot had ze gezegd dat ze vrienden ging bezoeken. Glass pikte haar bij aankomst in de avond op van het station en nam haar in zijn auto mee naar zijn woonwagen in de bergen.
De 45-jarige Glass, een database analist die bekend stond als een zorgzame en gevoelige persoonlijkheid, was een half jaar daarvoor door zijn vrouw verlaten met medeneming van hun drie kinderen. Hij was lid van de plaatselijke Rotary Club, hield van modelspoorbanen en was afkomstig uit een goed bekend staand milieu. In het profiel dat hij van zichzelf geschetst had in het abonneeoverzicht bij provider America Online had hij als levensmotto aangegeven: ‘Matiging in alles, inclusief de matiging zelf.”
Een week later, op 20 oktober, vond de inmiddels ongerust geraakte Victor Lopatka een door Sharon achtergelaten briefje met onder meer de frase: 'maak je geen zorgen als mijn lichaam nooit gevonden wordt, want ik rust in vrede'. Hij waarschuwde de politie die haar persoonlijke bezittingen doorzocht op aanwijzingen en in haar computer een volledige correspondentie aantrof met Glass. Ze had een poging gedaan de berichten, die uitgeprint meer dan negenhonderd pagina’s besloegen, te wissen maar dat was mislukt.
De rechercheurs namen met stijgende verbazing kennis van de e-mails. Lopatka en Glass beschreven in detail hoe zij door hem eerst seksueel gemarteld en vervolgens gedood zou worden. Romantiek of liefde waren in geen van de uit grof taalgebruik bestaande gedachtewisselingen terug te vinden.
Omdat de agenten niet konden geloven dat ze weloverwogen haar dood tegemoet was gegaan, werd het huis van Glass eerst nog enige dagen geobserveerd, speurend naar een teken van leven van de vermiste. Aan Glass zelf was niets te merken, hij ging naar zijn werk bij de plaatselijke overheid en hield zich ook anderszins aan dagelijkse routines.
Bij de huiszoeking die daarop volgde, merkte een van de rechercheurs op dat in de achtertuin vers omgespitte aarde lag. Na wat graafwerk werd het ontzielde lichaam van Sharon Lopatka zichtbaar. Haar armen waren achter haar rug gebonden, krassen liepen over haar borsten. Om haar nek zat een touw. Ze was gewurgd.
Glass werd gearresteerd op verdenking van moord.
Sharon’s beste vriendin Diane Safar, met wie ze samen het boekje over woninginrichting schreef, kon niet geloven dat het haar vriendin was die op deze wijze was vermoord. “Ze was zo conservatief en voorzichtig.”
De zaak-Lopatka haalde de media en maakte vervolgens in de global village die internet vormt net zoveel verbijstering, speculaties, verhalen en geruchten los als een plaatselijke moord dat doet in een willekeurig dorp. Via zoeksystemen als Dejanews, waarin alle openbare discussiebijdragen worden bewaard, spitten gebruikers in newsgroups als alt.sex.necrophilia, een van de favoriete onderwerpen van Lopatka. Bij de e-mailadressengids Four11 werd gespeurd naar namen die ze gebruikte. Via het zoeksysteem HotBot werd achterhaald wat ze zoal op het web uitspookte. In de newsgroup alt.sex.bondage verscheen kort daarop een uitgebreid achtergrondverhaal over de kwestie, opgeschreven door een gebruiker die ook met haar had gecorrespondeerd en een online-speurtocht was begonnen naar haar motieven.
Het beeld dat uit de relazen en opgeschreven ervaringen opdoemde, was dat van een vrouw die zwaar in de problemen verkeerde. Ze benaderde vaker - tevergeefs - mannen met het verzoek haar om het leven te brengen. Ze drong binnen in sm-discussies en raakte teleurgesteld over het feit dat sm een fantasie is en dat niemand haar echt te grazen wilde nemen. Ze riep de toorn van gebruikers over zich af door seksdiensten aan te prijzen in newsgroups voor kinderen.
Uit een van de bijdragen aan een discussie over psoriasis viel op te maken dat ze leed aan een huidziekte. Tegenover sommige gebruikers verklaarde ze een nauwe relatie te hebben met iemand die in Auschwitz had gezeten. Elders betuigde ze haar spijt over het feit dat ze met een goj, een niet-jood, was getrouwd en door haar familie was verstoten. Of dat allemaal waar was blijft onduidelijk, want Sharon bleek ook een pathologisch leugenaarster.
Tijdens de rechtszaak die drie jaar later volgde, bleek het nog steeds onmogelijk te achterhalen wat er nu precies was gebeurd. Glass stelde dat hij Sharon niet doelbewust vermoord had. Zij had volgens hem zelf het touw om haar nek gedaan toen ze gingen vrijen en vervolgens hadden ze het samen in extase strak aangetrokken. “Ik weet niet hoe hard ik er aan getrokken heb,” verklaarde hij later tegen de openbare aanklager. “Ik had het niet moeten doen. Ik wilde haar niet vermoorden maar op het eind was ze dood.”
Of dat waar is, valt evenmin meer te achterhalen.
Glass en Lopatka bedreven een eeuwenoude, levensgevaarlijke praktijk die bekend staat als wurgseks. Doel is om door middel van wurging de bloedtoevoer naar de hersens af te sluiten en aldus een zuurstoftekort te creëren. Het gebrek aan zuurstof zorgt er voor dat het deel van de hersens dat gevoelens van extase onder normale omstandigheden binnen de perken houdt, wordt uitgeschakeld. Door een nauwkeurige timing van dit effect met het orgasme wordt een intens hoogtepunt bereikt.
Het probleem schuilt in de timing en het verlies van enige controle. In de Verenigde Staten komen er naar schatting jaarlijks vijfhonderd tot duizend jonge mannen om het leven door het gebruik van deze techniek. Altijd tijdens masturbatie want het vinden van partners die zich willen overgeven aan wurgseks is een lastige zaak. Behalve op internet.
Glass ontliep de doodstraf die de aanklagers aanvankelijk voor ogen hadden, werd in februari 2000 schuldig bevonden aan doodslag en uiteindelijk veroordeeld tot minimaal drie jaar cel. Verder kreeg hij nog eens minimaal 21 maanden straf voor het bezit van de kinderpornoplaatjes die de politie tijdens het onderzoek op zijn computer had aangetroffen. Ook dat had niemand uit zijn omgeving achter de keurige Glass gezocht.
Het bizarre verhaal over de dood van Sharon Lopatka trok in 1996 wereldwijd aandacht omdat voor het eerst internet direct betrokken leek bij een moord. Fatsoensrakkers en technofoben grepen de zaak aan om de verderfelijkheid van het nieuwe medium nog eens te onderstrepen. Internet-liefhebbers onderstreepten daarentegen dat juist dankzij het nieuwe medium de moord opgelost kon worden. Hadden Glass en Lopatka hun plannen bijvoorbeeld via de telefoon beraamd dan was dat een stuk lastiger geweest.
De bizarre zaak belicht in al zijn extreemheid echter ook heel andere aspect van internet: de invloed die het netwerk heeft op het ontrollen van de menselijke geest en de innerlijke worsteling tussen wie we zijn en wie we zouden willen zijn.
Sinds Robert Louis Stevenson in 1886 zijn meesterwerk ‘The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde’ schreef, waarin een arts er middels een drankje in slaagt twee tegenstrijdige karakters, goedmoedig en gewelddadig, die in hem huizen fysiek van elkaar te scheiden, is er onder het publiek een algemeen besef van het bestaan van onbelichte, al dan niet donkere, kanten van de persoonlijkheid.
Voor Lopatka en Glass was internet als het drankje dat Dr. Jekyll zichzelf toediende. Het stelde hen in staat verlangens die ze kennelijk nooit eerder tegen iemand hadden geuit aan elkaar kenbaar te maken, uit te bouwen en vervolgens zelfs te praktiseren.
Lopatka en Glass vormen weliswaar een zeldzaam extreem voorbeeld maar ze zijn in alle hevigheid wel een exponent van gangbaar gedrag op internet. Gebruikers doen zich graag anders voor dan ze in werkelijkheid zijn. Dat ligt niet alleen hen maar zeker ook aan de karakteristieken van het medium. Het is in sommige situaties alsof het netwerk een fata morgana van de gewone wereld genereert, verleidelijk echt maar zonder enige relatie met wat het voorstelt.
Een aantal bepalende kenmerken van internet-communicatie lokken het afwijkende gedrag uit, dan wel stimuleren het zonder dat de gebruiker het zelf in de gaten heeft. Zo is er de afwezigheid van enig zintuiglijk contact, wat leidt tot het ontbreken van non-verbale feedback tussen de personen die via chat of e-mail van gedachten wisselen. Er is weliswaar sprake van een intense, directe communicatie maar er zijn geen corrigerende blikken, geen gefronste wenkbrauwen, geen zichtbare twijfels noch bedachtzame stiltes of andere signalen die in de gewone wereld beteugelend werken.
Het ontbreken van die onuitgesproken communicatievormen lijkt de geest te verlossen van enige belemmering. Alle remmen kunnen los. Fantasieën of gedachten die anders onuitgesproken blijven of wellicht niet eens op zouden komen, worden gemakkelijk geuit. De ‘ander’ is alleen maar in de verbeelding aanwezig en dat neemt op de een of andere manier psychologische en sociale barrières weg.
Begin jaren negentig werden de ontmoetingsplaatsen op internet, toen nog cyberspace genoemd, in bijna psychedelische termen omschreven. Later, toen het netwerk eenmaal gemeengoed was raakten die definities op de achtergrond maar wellicht hadden de pioniers achteraf gezien toch gelijk. Internet kan als een drug bevrijdend werken.
Het ontbreken van de zintuiglijke waarneming is niet het enige dat bijdraagt aan de vrije loop der gedachten. Het gevoel van ultieme vrijheid wordt minstens net zo verstrekt door de vertrouwde geborgenheid die de plek achter de computer biedt. De gebruiker reist de wereld af zonder zijn eigen stek te verlaten en ooit op een vreemde plaats te komen. Die vertrouwdheid met de fysieke omgeving verstrekt de vrijmoedigheid. Zoals je in de intimiteit van je eigen huiskamer makkelijker een persoonlijk gesprek voert dan in een vreemde, kille ruimte.
Internet lijkt door de combinatie van die factoren, geen fysiek contact en een comfortabele omgeving, nog het meest op de setting van de klassieke psychoanalyse. De patiënt ligt comfortabel op de sofa en de psychiater zit buiten het gezichtsveld. Van een echte dialoog is amper sprake, de patiënt moet in staat worden gesteld zijn geest vrij te laten gaan zonder bijvoorbeeld gehinderd te worden door de blikken van de arts.
De bureaustoel is de sofa, het scherm de analist. Het kan tevens een verklaring zijn voor de onder psychologen wel gehoorde opvatting dat mensen op internet voornamelijk zichzelf tegen komen.
De afwezigheid van prikkels werkt ook stimulerend in de zin dat ze de gebruiker als het ware dwingen een soort emotionele megafoon te hanteren. Omdat er geen directe respons is, worden standpunten, meningen en visies scherper verwoord dan in ‘normale’ gedachtewisseling. Zoals men in een lawaaiige omgeving harder gaat praten om zichzelf verstaanbaar te maken. Maar zoals schreeuwen meestal de communicatie niet ten goede komt, zo werkt ook deze versterking funest.
In mei 2000 voorspelde Disney-topman Michael Eisner tijdens een gastcollege aan de University of Southern California de ondergang van bedrijven als gevolg van het ondoordacht gebruik van e-mail. “Ik heb recent geconstateerd dat de intensiteit van emoties binnen ons bedrijf hoger is dan gebruikelijk. Ik ben er van overtuigd dat e-mail er de oorzaak van is. Elk conflict dat losbarst lijkt zijn oorsprong te vinden in een misverstand over een e-mail.”
Eisner kan er weliswaar niet van verdacht worden over veel expertise aangaande internet te beschikken maar hij had inmiddels wel leergeld betaald. Als gevolg van een tikfout stuurde hij zelf een vertrouwelijk rapport over de kwartaalcijfers niet aan een collega bij het tv-netwerk ABC (een Disney dochterbedrijf) maar aan een journalist die daar werkt.
Er zijn, althans binnen bedrijfsomgevingen, regels te bedenken die de e-mail uitwisseling minder conflictgevoelig maken, zoals bijvoorbeeld een verbod op het uiten van beschuldigingen via e-mail. Die – effectieve - maatregelen doen echter niets af aan het feit dat internet-communicatie kennelijk gepaard gaat met bepaalde – virtuele - gedragsveranderingen.
Een verklaring voor die verandering zou kunnen zijn dat er, als gevolg van de ontstentenis van sociale feed-back, een opwaardering van het zelfbeeld ontstaat. De gebruiker heeft de wereld bijna letterlijk aan zijn vingertoppen hangen en niets of niemand lijkt hem tegen te kunnen houden. De wereld die op het scherm verschijnt is daar louter bij de gratie van de handelingen van de gebruiker. Als de afstandbediening de tv-kijker in staat heeft gesteld zijn eigen aanbod te regisseren dan is de muis het symbool voor bijna totale wereldheerschappij. Althans in beleving. De toon die bijvoorbeeld in online discussies wordt aangeslagen, is vaak veel hoogdravender en meer op de spits gedreven dan die bij gewone uitwisselingen. Er bestaat al lange tijd zelfs een speciale term voor dit soort hoogoplopende conflicten: flame-war.
De versterking van het zelfbeeld is niet louter aan internet toe te schrijven maar past in een maatschappelijke ontwikkeling die al ver voor de opkomst van internet werd ingezet, die van de individualisering. In de Verenigde Staten is het streven naar individuele ontplooiing reeds geculmineerd in de trend waarbij het individu zichzelf als ‘merk’ ziet en presenteert. De marketing-goeroe Rick Haskins met zijn boek en methode ‘Brand Yourself’ is daar de belangrijkste proponent van.
Het individu is als het ware zijn eigen zijn ontstegen. Er is geen sprake meer van ego-centrisme maar van iets dat veel verder gaat. Zoals het begrip natie in zijn alomvattendheid boven de geografische grenzen of bevolking uitstijgt, zo ontstaat er een soort ego-natie, iets dat meer en groter is dan het individu zelf in zijn aardse bestaan. De zonnekoningin Louis XIV was naar de huidige maatstaven vrij bescheiden toen hij verklaarde 'L'état, c’est moi’. Het adagium van de internet-gebruiker lijkt te zijn: de wereld, dat ben ik. En de persoonlijke homepage is mijn paleis.
Die trend, om zichzelf te zien als een gegeven dat als het ware het eigen ik ontstijgt, valt ook af te leiden uit de gangbaarheid van het gebruik van zogeheten ‘handles’ en ‘nicks’. In chat-omgevingen bijvoorbeeld is het gebruikelijk dat het individu zich niet bedient van zijn of haar eigen naam maar van een verzonnen, zelfgekozen, identiteit. Op een willekeurig moment zijn er in de op toch een serieus onderwerp gerichte chat-room als ‘Books & Literature’ bij Yahoo de volgende personen aanwezig: al_cumcraving_slut; crazy_gemini_girl_4no1; cute_baba007; cutegirl19_4u_pic; dasher_guy; niceboy4ugirls; fantasyman; flyboy; sweetfaith_hope; morebeerbitch. Slechts een naam van de vijfentwintig verwijst naar een reële persoonsnaam: jasmine_382000.
Dit is een wereld die geen enkele band meer vertoont met het feitelijke bestaan, het is een orgie van de vrije gedachten en een hang naar wat niet kan zijn. Een soort massale schizofrenie. Er zijn maar weinig individuen die zich in het gewone leven aan vreemden zullen voorstellen als ‘cumcraving slut’ of ‘fantasy man’. Op internet is het eerder regel dan uitzondering. We vluchten niet meer uit de werkelijkheid door een boek of een film tot ons te nemen maar door zelf een werkelijkheid te creëren waarin wij als ego-natie centraal staan.
Natuurlijk, het kiezen van een naam is onderdeel van een spel en de band met de werkelijkheid is wellicht nihil maar het is wel dit spel dat het aangezicht van internet bepaalt. Het netwerk lijkt wat dat betreft wel op een soort carnaval. Dat feest is eeuwen geleden ontstaan vanuit de kennelijk zeer menselijke behoefte zich anders voor te doen dan men onder normale omstandigheden is. Alleen is het carnavalsfeest beperkt tot een vast aantal dagen per jaar. Internet daarentegen is het permanente carnaval.
Vanuit een positieve benadering gezien, biedt internet de ultieme emancipatie. Het individu kan in de virtuele wereld zijn wie hij of zij wil zijn, zonder sociale, persoonlijke of zelfs fysieke beperkingen. Dat stelt de mens in staat zichzelf beter te leren kennen.
Aan de andere kant hoef je geen somber mens te zijn om de parallellen te zien met de nadagen van het Romeinse rijk waar zelfoverschatting prevaleerde boven inzicht.
Goed of slecht, de ontwikkeling is op alle fronten zichtbaar. Het coöperatieve karakter dat ooit de basis vormde voor het – academisch – netwerk is aan het veranderen. Er wordt nog wel samengewerkt maar het belangrijkste doel is het oppompen van het eigen ego. Saillant voorbeeld is wat dat betreft de krankzinnig populaire site amihotornot.com waar gebruikers foto’s van zichzelf kunnen plaatsen om zich vervolgens door anderen te laten keuren.
Kenmerkend voor de meeste commerciële toepassingen die voor internet worden ontwikkeld, zoals online winkels of agenda’s, is dat ze er allemaal op gericht lijken de afhankelijkheid van andere mensen uit te schakelen. Los van de vraag of ze werken, is dat een opmerkelijk streven. Wie we zijn wordt grotendeels bepaald door de relaties die we tot anderen onderhouden. Met de gerichtheid op uitschakeling van andere mensen lijkt het alsof we de laatste vlekjes op ons glimmende zelfbeeld weg willen poetsen.
Misschien is het onverstandig om dergelijke sociale ontwikkelingen aan een techniek als internet te willen ophangen. De telefoon bijvoorbeeld wordt ook voor uiteenlopende doelen gebruikt, van sekslijnen tot noodoproepen, zonder dat ook maar een van die toepassingen een norm is voor de rol van het medium in het maatschappelijk verkeer.
Aan de andere kant heeft dat andere medium, de televisie, ons wereldbeeld totaal veranderd. Niet alleen omdat we nu weten wat voor rampen er in andere werelddelen plaats vinden, ook onze relatie tot elkaar is anders geworden. Of liever gezegd, onze relatie tot mensen die we niet kennen. Kijkers hebben de neiging de wildvreemden die ze regelmatig op de buis zien tot hun kring van kennissen te rekenen. Ze komen immers in de huiskamer en zelfs slaapkamer, het meeste intieme domein. Het zijn ideale vrienden want ze maken nooit ruzie met je en zijn er altijd.
Van internet zou een soortgelijke invloed uit kunnen gaan maar dan voor wat betreft het zelfbeeld. Een vriendin van me die zichzelf via een webcam aan de wereld toont, bekende me ooit dat ze zo gehecht was aan alle vleiende berichten die ze als reactie daarop ontvangt. “Ik heb nog nooit zoveel complimentjes gehad. Het is een geweldige permanente ego-booster die ik niet graag meer zou missen.” Dat die complimentjes bijna letterlijk eendimensionaal zijn, lijkt haar weinig te deren.
Internet is een paradijs voor het individu, de schier eindeloze mogelijkheden om gelegenheidscoalities te sluiten in wat voor vorm dan ook, bevrijden ons van veel ballast die ouderwetse omgangsvormen onvermijdelijk met zich meebrengen. Maar het wegvallen van die ballast kan er ook toe leiden dat we elk realiteitsbesef in relatie tot elkaar verliezen en stijgen tot een hoogte waar we voor iedereen en misschien zelfs voor onszelf onbereikbaar zijn.
Lopatka en Glass waren extremen en zeker niet representatief voor de gemiddelde internet-gebruiker. Maar wat ze deden, is wellicht minder ver van ons verwijderd dan we zouden wensen. De verbeelding die het duo aanwendde, ligt in ons allemaal verscholen.
Francisco van Jole
Posted by fvjole at 12:26 am
27 oktober 2004
Kill Bill Vol. 2, the translator's cut (5)
Posted by fvjole at 10:26 am
26 oktober 2004
TROS Radio Online (Realaudio)
1. Intro en het nieuws van de week
2. Gigantische webcam bekijkt heelal (site)
3. Internet-treiterij
5. Marie-Claire van den Berg testte culturele sms-dienst (site MC)
6. Nieuwsoverzicht: hacker terroriseert Belgen, nieuwe functie voor telefooncel en meer
7. Datamining ondermijnt bescherming persoonsgegevens
8. Printers hebben geheime herkenningscode
9. Weblogmarathon op weblogqueens.nl (site)
Posted by fvjole at 11:40 pm
Eindelijk, iTunes!
Net terug van Radio Online meteen mijn eerste nummer in de iTunes winkel gekocht die vanaf vanavond eindelijk ook in Nederland beschikbaar is. Een gevoel dat ik alleen maar ken van dat ik mijn eerste lp kocht.
Kijken of dit werkt. Klik er op en je ziet het nummer:
Posted by fvjole at 11:33 pm
Vanavond in TROS Radio Online
- Internet vormt gigantische webcam voor astronomen
- Treiterijen via internet
- Marie-Claire van den Berg test culturele sms-dienst
- Datamining maakt jouw leven tot dat van je buurman
- Printers bevatten geheime herkenningsmethode
- Het genot van een weblog: Weblogqueens.nl
Radio 1 - 20:00-21:0 uur
Presentatie Peter de Bie & Francisco van Jole
Redactie: Liorah Hoek & Tonie van Ringelestijn
Posted by fvjole at 03:35 pm
Een nieuwe LC
Er is maar één artiest waar ik mijn hele leven al alle cd's van heb gekocht, alle boeken, dichtbundels en zelfs een film van heb: de Canadees Leonard Cohen. Vandaag komt er een nieuwe cd van hem uit getiteld Dear Heather.
Het is muziek waar je niet veel vrienden mee maakt maar op de een of andere manier kan ik er nooit genoeg van krijgen. Misschien komt dat door een traumatische ervaring. Ooit, het zal 1980 geweest zijn, kocht ik kaartjes voor een optreden van hem in het Amsterdamse Concertgebouw. Maanden verheugde ik me er op daar heen te gaan met mijn Grote Liefde. Maar een dag voor het optreden maakte ze het uit. Mijn hart brak en ik besloot dat het fenomeen Grote Liefde niets voor mij was. Het duurde een jaar of tien eer dat idee verdween.
In paniek belde ik die avond een vage vriend waarvan ik wist dat hij ook van de muziek hield. Hij ging mee en het werd een gedenkwaardig optreden, alleen al omdat Cohen erg grappig is en het zwijmelende publiek dat snakt naar romantiek daar meestal geen oor voor heeft. Twee maanden geleden kwam ik diezelfde vage vriend voor het eerst weer tegen op straat in het centrum van de stad. Ik liep te bellen en hij kwam me ineens te tegemoet. Ik herkende zijn felblauwe ogen die bijna als kristal in de kassen schitterden. Hij stak zijn hand op, ik groette terug maar met een afwerend gebaar en liep ongemakkelijk al bellend door. Hij bleef staan met de deken die over zijn schouder hing, zijn ongewassen gezicht en bevuilde handen. Ik voelde zijn ogen in mijn rug tot ik de hoek om liep.
Posted by fvjole at 10:54 am
Zendtijd voor politieke partijen
In Nederland zijn de spotjes van politieke partijen altijd saai, in de VS draait de creativiteit momenteel op volle toeren en stort menigeen zich in de propagandastrijd. Wat te denken van de Liegirls? Of van de spotjes van Errol Morris, die eerder de beroemde reclames maakte waarin gewone mensen uitlegden hoe fijn en gemakkelijk het is om van een Windows-pc over te stappen op een Mac. Dezelfde strategie volgt hij nu voor een wisseling van van de president.
Posted by fvjole at 12:53 am
25 oktober 2004
Kill Bill Vol. 2, the translator's cut (4)
Posted by fvjole at 03:25 pm
Internets
Altijd gedacht dat internet 2 louter voor wetenschappelijke doeleinden gebruikt zou worden maar nu begrijp ik van president Bush dat het ook daar weer gonst van de geruchten. Net als op internet 1.
Bush: "I hear there is rumors on the internets." (via Institute of Network Cultures)
Nu ik het toch over de Amerikaanse presidentsverkiezingen heb: De meest gehoorde klacht is dat het land volstrekt gepolariseerd is en er een soort psychologische burgeroorlog aan de gang is tussen mensen die om het hardst hun eigen meningen roepen. Volgens Jon Stewart, presentator van de razendpopulaire the Daily Show op Comedy Central (de thuisbasis van o.a. South Park) wordt dat klimaat versterkt door de media. Vooral het CNN programma Crossfire waar om het hardst het eigen gelijk wordt getetterd geeft hij de schuld. Recent was hij te gast in dat programma en veegde de vloer aan met de presentatoren. Ik moest er althans een paar keer erg hard om lachen. De video van dat optreden breekt intussen alle records op ifilm.com. Het werd in zes dagen tijd meer dan 1,4 miljoen keer bekeken.
Als die populariteit blijft toenemen moet er straks nog een derde internet komen.
Posted by fvjole at 01:50 pm
24 oktober 2004
Quiz van de dag (6)
Een programma (Win/Mac) van Rick Jansen laat de bladeren op het scherm vallen terwijl je werkt. Nee, dat is nergens goed voor. Maar dat is de herfst ook niet. Is er wel eens onderzoek gedaan of mensen gelukkiger zijn in landen zonder herfst?
Wat zou Google orakelen?
Welke combinatie levert de minste hits op?
1. Lente + gelukkig
2. Zomer + gelukkig
3. Herfst + gelukkig
4. Winter + gelukkig
Posted by fvjole at 07:22 pm
Kill Bill Vol. 2, the translator's cut (3)
Posted by fvjole at 05:20 pm
Tv-reportage verwoest weblogs!
Tien jaar geleden schreef ik voor de Volkskrant een persoonlijk artikel over internet en de liefde, of liever gezegd over hoe er via internet gemakkelijk liefdesrelaties ontstaan. In kringen van computerhobbyisten werd daar furieus op gereageerd. In - ik meen - het blad ComputerTotaal, werd ik er in een column van beschuldigd de hele computerij ten schande te hebben gemaakt. Want nu dacht natuurlijk iedereen dat die computerhobbyisten 's avonds op hun kamer louter erotisch zaten te chatten.
Ik moest er aan terug denken toen ik vandaag een beetje rondkeek naar de reacties op de Netwerk-reportage over weblogs als Geenstijl en Retecool die zich specialiseren in treiterijen. Hier bijvoorbeeld klinkt dezelfde klacht als indertijd, nu onder de veelzeggende titel Zucht. Vooral deze reactie: "Ik heb inmiddels de uitzending een paar keer bekeken en kan me er redelijk boos over maken. Nou maar hopen dat er niet teveel collega's hebben zitten kijken, dan krijgen we ze nooit meer aan het webloggen."
Kennelijk is een enkele reportage van tien minuten in een programma als Netwerk al voldoende om de glorievolle toekomst van het wereldwijde verschijnsel weblog te vernietigen. Je moet, als je zo denkt, jezelf toch wel heel erg klein voelen.
Het opvalllendste is overigens dat er vrijwel geen kritiek wordt geuit op de weblogs waarover Netwerk handelde. Nee, de toorn is alleen gericht op de berichtgeving. Het idee dat het juist Retecool, Geenstijl, etcetera zijn die het verschijnsel een slechte naam geven is kennelijk te onvoorstelbaar. De ironie wil dat het daarom juist ook zo lastig is een evenwichtig beeld van weblogland te geven. Er zijn vrijwel geen webloggers te vinden die zich kritisch willen uitspreken over dergelijke sites.
Alles moet kennelijk kunnen. Maar als dat zo is, waarom dan zoveel gekerm over een enkele tv-reportage? Waarom ga je zelfs de tekst daarvan helemaal uitschrijven?
Een medewerker van Geenstijl nam de kanttekeningen die ik plaatste in Netwerk zo hoog op dat hij een Open Brief aan me richtte. Let wel, de medewerkers van Geenstijl waren uitgenodigd maar wilden niet meewerken aan de bewuste reportage. De smoes was dit keer dat ze niet in één programma wilden met een andere weblogger die aan het woord kwam. Het is nogal aanmatigend om te menen dat jij als onderwerp kunt bepalen wie er wel en niet geinterviewd mogen worden. Maar vermoedelijk hebben ze dat niet eens door, alhoewel ze zichzelf graag journalisten noemen.
De Open Brief is helaas gebaseerd op een misverstand. Als ik stel dat Geenstijl cum suis zich onttrekken aan ieder debat, dan bedoel ik niet het debat met mij maar het maatschappelijk debat. Ze willen zich vrijwel nooit openlijk verantwoorden voor wat ze doen of teweeg brengen. Daar kunnen allerlei redenen voor gegeven worden maar er is maar een: Ze zijn bang. Bang om af te gaan. Want buiten de contouren van hun weblog blijft er van alle heldhaftigheid al snel niet zoveel meer over is bij herhaling mijn ervaring.
De schrijver van de Open Brief die zich tooit met de prikkelende nom de guerre Starfucker maar in het dagelijks leven gewoon pr-medewerker is bij een verzekeringsmaatschappij wil op zijn weblog graag de held uithangen. Een debat lijkt hij te verwarren met een duel. Alsof ik de handschoen heb geworpen daagt hij me uit: "Dus beste Fransisco (sic). Je zegt het maar. Op welk podium gaan wij in debat? Publiek is welkom."
Op welk podium? Ja, welk zullen we eens nemen? Zal ik Nova bellen om een half uurtje vrij te maken? Of nemen we toch maar een pagina in De Telegraaf? Of nee, de grote zaal van De Balie? En begrijp ik goed dat ik het zelf moet organiseren? Moet ik ook nog het thema bedenken?
Dat is misschien nog wel het grootste gevaar van weblogs, dat ze altijd hun eigen applausclubs oproepen. Wie daar teveel naar luistert, schiet het als vanzelf te hoog in de bol.
Posted by fvjole at 03:18 pm
23 oktober 2004
Netwerk en weblogs
Voor wie het nog niet elders gelezen heeft - want het gonst nogal rond in weblogland - de actualiteitenrubriek Netwerk had gisteren een item over 'De Macht van Weblogs' waarin ook een aantal citaten van mijzelf zijn gebruikt. Mijn stelling dat weblogs helemaal niet zoveel macht hebben maar voornamelijk een koud buffet voor luie media zijn die er naar eigen goeddunken van plukken, sneuvelde in de montage. Waarmee ik overigens niks wil af doen aan de reportage want die was, met inachtneming van de beperking dat de meeste hoofdrolspelers as usual niet thuis gaven, keurig gemaakt.
Bekijk het hier.
Posted by fvjole at 09:40 pm
Kill Bill Vol. 2, the translator's cut (2)
Zie ook (1)
Posted by fvjole at 12:24 pm
22 oktober 2004
Terroristisch tanken
Nieuwe bijdrage op OneWorld: Arianna Huffington ziet de ook in Nederland omstreden SUV's, de terreinwagens met de status van personenwagen, als een regelrechte bedreiging van de nationale veiligheid. Daarom heeft de ex-Republikeinse columniste er een actiegroep tegen opgericht: Americans for Fuel Efficient Cars, oftewel het Detroit Project.
Posted by fvjole at 03:13 pm
Sh*t. Wat nu?
"Dat vraagt om de Karl Lagerfeld-benadering," adviseerde een van de vrienden die ik subiet in paniek om raad vroeg.
Posted by fvjole at 11:28 am
Stoere Stumperds (h)
Ze moeten in Nijmegen die grote terreinboodschappenwagens niet alleen maar weren. Als het gemeentebestuur echt sociaal voelend is zetten ze ook meteen een legertje hulpverleners in. Want wie rondrijdt in zo'n auto pleegt compensatiegedrag. Gisteravond in het tv-discusssieprograma B&W zei een man die in een Hummer rijdt dat het een verlengstuk van zijn penis is. Dat klinkt brutaal maar het is slechts één aspect van een gemankeerde persoonlijkheid.
Dit stond ruim anderhalf jaar geleden op 2525:
Onderzoek van de Amerikaanse auto-industrie bevestigt het vooroordeel. "Bestuurders van SUV's zijn mensen die geplaagd worden door onzekerheid en ijdelheid. Ze zijn regelmatig nerveus over hun huwelijk en voelen zich ongemakkelijk met het ouderschap. Bovendien hebben ze geen vertrouwen in hun eigen rijvaardigheid"
Bij RTL Boulevard werd meteen luid geklaagd dat het besluit van Nijmegen "typisch Nederlands" is en natuurlijk gebaseerd op afgunst. Nou dan zijn ze in de VS ook zeer "typisch Nederlands" en afgunstig want daar wordt al langer actie gevoerd tegen deze wegmonsters.
lees het hele verhaal 'Stoere Stumperds'
Posted by fvjole at 09:31 am
Kill Bill Vol. 2, the translator's cut (1)
Mijn geliefde C. kocht op het vliegveld van Beijing een dvd met Kill Bill Vol. 2. Met Chinese en Engelse ondertitels. Toen we de dvd in de speler stopten was het beeld al opmerkelijk slecht van kwaliteit. Een gepirateerde versie dus. Dat was nog te overzien maar de Engelse ondertitels bleken niet de gesproken tekst weer te geven. Het was daarentegen een nogal vrije vertaling van de Chinese ondertitels in een vreemd soort Engels. Hierbij in afleveringen de screenshots van Kill Bill op z'n Chinees.
Posted by fvjole at 12:21 am
21 oktober 2004
Terzijde gesteld
Ze waren tot voor kort als te zware koffers waar ik al zeulend spijt van kreeg: boeken die me niets of te weinig deden. Ik begon er vol verwachting in en na dertig pagina's knaagde de twijfel al. Dan begon een merkwaardig soort plichtsbesef op te spelen. Ik vond dat ik ze uit moest lezen. Dat werd steevast een lijdensweg. Ze konden weken op mijn nachtkastje liggen als zeurende medereizigers voor de nacht. Iedere keer tevergeefs weer de draad proberen op te pakken, en dus iedere keer weer dezelfde pagina's lezen en het na drie bladzijden opgeven.
Dat doe ik niet meer. Ik leg ze weg.
Vandaag bijvoorbeeld 'Mijn Kleine Waanzin' van Jan Brokken. Ik hoorde Martin Ros het met veel enthousiasme als een prachtige beschrijving van het leven in Hoekse Waard aanprijzen in de TROS Nieuwsshow en kocht het dezelfde dag nog. Ik ben immers opgegroeid in de Hoekse Waard en nog steeds gefascineerd door het mysterie van dat eiland. Helaas zat Ros fout. Mijn Kleine Waanzin handelt over het leven op IJsselmonde, met name het dorp Rhoon. Dat ligt weliswaar naast de Hoekse Waard maar het is een andere wereld.
Ik verslond de eerste vijftig pagina's maar stopte op pagina 98. Brokken kon me op de een of andere manier maar niet duidelijk maken waarom ik deelgenoot moet worden van zijn jeugdherinneringen en deed tegelijk een te zwaar beroep op mijn beperkte parate kennis van het protestantse leven.
Een week eerder had ik een ander boek terzijde gesteld: Emoticon van Jessica Durlacher. Ik was nieuwsgierig naar hoe ze internet als thema verwerkte in een verhaal over een relatie die speelt binnen het Israëlisch-Palestijnse conflict maar kwam zo ver niet eens. Op pagina 69 hield ik het voor gezien. De schrijfstijl is me te propperig. Zinnen worden volgestopt en onderwerpen er met de haren bij gesleept.
Boeken terzijde stellen is wreed. Het is als kamerplanten bij het huisvuil zetten. Maar het grote voordeel is dat je weer aan een nieuw boek kunt beginnen. Boeken die niet boeien hoeven je niet te vermoeien.
Posted by fvjole at 05:15 pm
Déjà vu (7): Barcelona
Posted by fvjole at 05:06 pm
Juana Molina
Muziek voor stormachtige herfstavonden, gratis te downloaden (en daarna te kopen).
De Argentijnse Juana Molina was een succesvolle comedienne op de nationale tv, vertrok naar Parijs en ging muziek maken die op de BBC-site laaiend enthousiast wordt begroet: "One of the most innovative albums for a while."
Het besproken album Segundo kent opvallend verschillende release-data. 2004 volgens de BBC, 2003 bij Amazon en op het cd-doosje dat ik voor me heb staat 2000. Ik kocht het album zondag ongehoord in de muziekshop van Frieze. Inmiddels is alweer een andere cd van haar verschenen.
Via Google leer ik dat ze vorige maand in Paradiso te Amsterdam optrad. Zoals een zoekmachine meestal laat zien wat was.
Ik verlang naar een systeem dat vooruit zoekt.
Posted by fvjole at 04:19 pm
Brillenleed
Een bril dragen is niet prettig, het ding beslaat, wordt vies en vooral: gaat met je uiterlijk aan de haal. Een brildrager herken je meer aan zijn bril dan bijvoorbeeld aan de kleur van zijn ogen, symmetrie van het gezicht, omvang van zijn neus of vorm van zijn oorlelletjes. Het is eigenlijk een rollator voor je ogen, een mechanisch hoofddoekje.
Bovendien word je met een bril gediscrimineerd. Brildragers worden óf tot zwakbegaafd óf tot hyperintelligent bestempeld. Nooit zal je bijvoorbeeld in een film een actieheld zien die een bril draagt. Bij Superman is dat nog het ergste. Clark Kent wordt een superheld zo gauw hij zijn bril af doet. (Overigens blijkt uit een onafhankelijke test dat de brilvermomming in de praktijk minder goed werkt).
Al zo lang ik een bril draag, wil ik er eigenlijk vanaf. Toen ik een kind was, verkoos ik turen en hoofdpijn boven goed zien en brildragen. Kijk en je snapt waarom. Ik heb een tijd contactlenzen gehad maar dat bleek niks voor mij. Weliswaar hoefde ik geen bril meer te dragen - al was het eerste wat ik na het aanmeten van de lenzen kocht een zonnebril - maar ik zag me wel verplicht altijd een zaklantaarntje bij me te dragen. Daar kroop ik dan over bioscoop- en discovloer op zoek naar het verloren lensje terwijl om mij heen zorgeloos gelachen en gedanst werd.
Soms twijfel ik over laseren. Maar ik ben niet zo dol op doelbewuste mutilaties van het lichaam. Een lijf is geen snijbloem. Maar dan weer... nooit meer dat ding hoeven terugschuiven op mijn neus of me verloren voelen zonder. Eindelijk de andere mensen in het zwembad kunnen zien!
Dus toch maar?
Tot iemand me via e-mail op deze pagina wees. Het zijn foto's van chirurgen die ooglaser-operaties uitvoeren. En ja, ze dragen allemaal een bril.
Posted by fvjole at 11:07 am
20 oktober 2004
Vluchten op de bank
Vanochtend te vroeg opgestaan na vannacht te laat zijn gaan slapen. Meteen haast want in de lift hing een briefje dat wegens werkzaamheden het water wordt afgesloten vandaag. Ik vul een fles met reservewater.
Geen ontbijt in huis dus eerst naar de supermarkt. Buiten beginnen meteen de eerste druppels te vallen uit een bui die twijfelt tussen mist en miezer. Te weinig om weer helemaal terug naar de 19e verdiepingen te gaan en daar een regenjas te halen, te veel om het me niet te laten storen.
Ik heb haast want straks om tien uur staat er een tv-ploeg voor de deur. Al stappend vervloek ik mezelf. Ik heb me ooit voorgenomen dat soort interviews niet voor elf uur 's ochtends te geven. Dat was niet voor niets.
"Maar ons schema..."
Ok, tien uur dan.
Terug thuis komt er geen water meer uit de kraan. Ik moet even opruimen. Tijdschriften, post, kleding liggen verspreid door de kamer. En ontbijten. Snel, snel het is al tien over half tien.
Net als ik het eerste stuk boterham in mijn mond steek gaat de deurbel. Ik zie een vrouw en twee mannen op de monitor van de intercom.
"We zijn wat vroeger. Is dat erg?"
Ja, dat is heel erg.
Om elf uur gaan ze weer weg. De dag is als een enveloppe die te snel is opengescheurd met van die rafelranden. Die kun je alleen nog maar weggooien.
Ik kruip achter de computer en realiseer me dat ik vandaag een tv-recensie moet schrijven voor de krant. Misschien is het een mooi excuus om onder een deken op de bank te gaan liggen en de hele middag naar belspelletjes te kijken.
Posted by fvjole at 11:34 am
TROS Radio Online (Realaudio)
1. Intro en het nieuws van de week
2. 17e eeuwse gedichten Bredero ontdekt via internet
3. Nederland is hackersparadijs
5. Marie-Claire van den Berg testte MS Media Center
6. Peptalks.nl op de bres voor de rechten van auteurs
Posted by fvjole at 11:06 am
19 oktober 2004
Spotgirl returns
"Ik en Sjon en Sjaan leven in haat en liefde naast elkaar."
Journaliste Marie-Claire van den Berg alias Spotgirl en bekend van onder meer TROS Radio Online is na een internetinactiviteit van 22 maanden met een weblog gestart.
Posted by fvjole at 10:37 am
Quiz van de dag (5)
Dat heb ik weer: doe ik een quiz om te zien wat voor soort bestandssoort m'n karakter is en denk ik al klikkende aan een krachtige .exe of een spannende .zip maar nee hoor: ik ben een file-extensie waar ik nooit eerder van gehoord had, die geassocieerd wordt met open source - wat ik beschouw als het geitenwollensokkenfenomeen van het digitale tijdperk (excuses aan de geiten) -, en die ook nog eens gaat over het gratis verspreiden van muziek (wat ik net zo'n slecht idee vind als zwart geld).
Goedemorgen, wat ben jij?
Which File Extension are You?
Posted by fvjole at 09:40 am
In de tunnel
"Maar hoe gaat dat dan in de Eurotunnel?"
"Nou je rijdt gewoon van het perron de trein op, zet de auto stil, blijft er in zitten en wacht 35 minuten. Dan rijd je de trein weer uit en ben je meteen in Engeland op de snelweg."
"Hoe ziet het er dan uit in die trein?"
"Weet je wat? Kijk maar naar dit filmpje"
Posted by fvjole at 01:21 am
Gratis dure wallpaper
Op de Frieze zag ik nog de wallpaper die ik gebruik op mijn iBook hangen in de VIP-ruimte van de Deutsche Bank. De Frozen Garden van de Britse kunstenaar Marc Quinn kost zoals het daar hing inmiddels zo'n 12.000 euro maar je kunt een soortgelijk beeld van hetzelfde project nog steeds gratis downloaden bij de BBC. Bekijk het toch vooral even in de popup.
Anders dan de beschrijving aldaar meldt zijn het overigens geen in siliconen gedrenkte bloemen. Het is een erotisch geladen verzameling planten en bloemen in een glazen vrieskist. Door de temperatuur blijven ze eeuwig mooi.
Posted by fvjole at 12:46 am
18 oktober 2004
Frieze Art Fair
Het handige van een kunstbeurs is dat je als geïnteresseerde leek snel een overzicht krijgt van de actuele stand van zaken in de kunst. Op de Frieze Art Fair die dit weekend in Londen werd gehouden bijvoorbeeld waren honderdvijftig topgaleries uit de hele wereld aanwezig in een gigantische tent die speciaal voor dit doel was opgezet in Regent's Park (foto linksboven). De Frieze wordt nog maar voor de tweede keer gehouden maar is nu al een van de spraakmakendste beurzen. Hier wordt het werk van alle gearriveerde hedendaagse kunstenaars getoond. De toelatingsprocedure is zo streng dat er slechts één Nederlandse galerie aanwezig was: Fons Welters.
Er werd ook niet veel werk van Nederlandse kunstenaars getoond. Eén van de uitzonderingen was Amie Dicke die door twee Amerikaanse galeries werd vertegenwoordigd en nieuw werk toonde (foto rechtsboven). In december exposeert ze in de Tate. (opening van zaken: ik bezit twee van haar werken).
Maar als de kunstenaars er zelf niet zijn, dan komen ze wel terug in associaties. De wrede hyperrealistisch beelden van de Spanjaard Enrique Marty (foto linksmidden) bijvoorbeeld deden me denken aan het werk van Ronald Ophuis dat momenteel in Amsterdam te zien is.
Een kunstbeurs heeft wel als nadeel dat het allemaal commercieel is, dat wil zeggen dat de werken verkoopbaar moeten zijn. Echte gedurfde experimenten tref je dan ook zelden aan in zo'n omgeving. Ook op de Frieze was er nauwelijks uitgesproken politieke kunst. De Koreaan Do-Ho Suh maakte van duizenden militaire metalen identificatieplaatjes een soort harnas getiteld Some/One (foto middenrechts). Het was een van de weinige werken waar een zeker engagement uit sprak. Veel directer was de Peruaan Jota Castro die de regeringsleiders Blair, Bush en Berlusconi als 'jack in the boxes' in olievaten stopte (linksonder).
Een echte ontdekking was de Canadees Marcel Dzama (foto rechtsonder). Hij maakt kleine, lieve schilderijen die de meest gruwelijke zaken afbeelden. Het grootste deel van zijn aanwezige werk was zondag al verkocht. Dat is dan weer het mooie van een beurs, dat de rode stickertjes die aangeven of een werk verkocht is ook een middel vormen om je eigen smaak aan die van anderen te toetsen. Want kunst kijken maakt een mens toch vooral ook onzeker.
Posted by fvjole at 12:43 pm
VIP cars
Weer terug van de Frieze Art Fair in Londen. Zo zagen om te beginnen de courtesy cars van de beurs er uit, onder handen genomen door de Amerikaanse kunstenaar Pae White.
Later meer, nu eerst slapen.
Posted by fvjole at 02:27 am
17 oktober 2004
Road trip
Vandaag de RoadTrip maar eens uitproberen met een dagtochtje via hier naar dit.
In verband met mogelijk files heb ik een playlist aangemaakt die voorziet in non-stop muziek gedurende 5,2 dagen. Maar als het goed is ben ik vanavond gewoon weer terug.
Posted by fvjole at 06:12 am
16 oktober 2004
Romantiek 2004
Toen zij de relatie uit had gemaakt, printte hij al haar e-mailberichten en verbrandde die vervolgens in de open haard.
Posted by fvjole at 06:34 pm
Déjà vu (6): Chartres
Posted by fvjole at 04:13 pm
Mailen met je hersens
Een chip ter grote van een pilletje dat is ingebracht in de hersens van een 24-jarige totaal verlamde patiënt stelt hem in staat met louter gedachten zijn computer te bedienen, meldt Nature. De patiënt die gebruik maakt van BrainGate, zoals het systeem heet, is zelfs in staat tot multitasken, hij kan de televisie of computer bedienen terwijl hij iets anders doet zoals een gsprek voeren.
Hoe de chip de computer bedient of wat voor gedachten de man moet hebben om de computer te instrueren vermeldt het verhaal niet.
Zou het handig zijn om een computer te hebben die alles wat je denkt direct omzet in tekst? En dan iedere dag de tekst van de vorige dag terug te kunnen lezen met dezelfde functie aan zodat je kunt zien of je ondertussen al anders bent gaan denken? Kortom: denken en leven met de 'houd wijzigingen bij'-functie van Word.
Voordeel is dat je bij het aangaan van een nieuwe liefdesrelatie niet al die zaken die je al lang geleden begraven hebt weer opnieuw hoeft vertellen. "Hier lees dit maar, dan weet je alles."
Nadeel is dat er waarschijnlijk geen trefzekerder manier is om gek te worden dan het bijhouden van je eigen gedachten.
Posted by fvjole at 03:28 pm
15 oktober 2004
Google presenteert Tonino-zoekhulp
Google maakte deze week een nieuw zoeksysteem bekend waarmee op de harde schijf van de eigen computer gezocht kan worden. Wat niet werd verteld is dat het systeem veel grondiger te werk gaat dan wordt verwacht. Zo blijkt ook alle webmail te lezen van andere mensen die van dezelfde computer gebruik maken, ontdekte PC World.
Posted by fvjole at 06:26 pm
Commandeer de president
In navolging van hamburgerketen Burgerking die veel succes boekte met een dienstbare kip die online opdrachten uitvoerde komen de Bush-tegenstanders nu met een dienstbare president die alles doet wat je wilt, als de opdracht maar de belangen dient van de olie-industrie. Probeer bijvoorbeeld eens het commando: start a war
via Net Art News
Posted by fvjole at 05:06 pm
14 oktober 2004
Flitspalen
Recent werd in het nieuws gemeld dat de vermaledijde flitspalen hun langste tijd hebben gehad. Ze roepen bij teveel mensen onrechtvaardigheidsgevoelens op en ze worden - mede daardoor - te vaak vernield om nog exploitabel te zijn. Op de snelwegen worden ze vervangen door trajectcontrole.
Maar wat dan in de bebouwde kom of provinciale wegen waar hard rijden juist het probleem is? Dit artikel biedt een tussenoplossing. Zet snelheidsmeters in de buurt van stoplichten. Als er te hard gereden wordt gaat het licht automatisch meteen op rood.
Dat is weliswaar collectief straffen - als er één te snel rijdt moet iedereen wachten - maar daar lijken mensen minder moeite mee te hebben.
Ik zou zeggen: plaats vervolgens roodlichtcamera's.
Om te voorkomen dat mensen verleid worden tot het gaspedaal indrukken mag er in het stoplicht geen groen licht zitten. Als rood niet brandt moet het gewoon uit staan.
PS: Nu ik het opgeschreven heb realiseer ik me ineens dat het principe in Nederland al op bepaalde plaatsen wordt toegepast. Dat op rood springen althans. Of dat altijd gepaard gaat met een roodlichtcamera weet ik niet.
PPS: Ik zag onlangs dat ze in Amsterdam een omgekeerd systeem toepassen. Daar tonen de voetgangerslichten hoe lang het duurt voor ze weer op groen springen. Zo moeten mensen overgehaald worden niet door rood licht te lopen.
Ik liep meteen naar de overkant om zo'n ding van dichtbij te bekijken.
Posted by fvjole at 06:12 pm
Verontrustende webcam
Posted by fvjole at 06:01 pm
Grappig helemaal niet grappig
Nu de strijdlust vandaag er toch al in zit: het is tijd voor harde actie! En wel tegen het stopwoordje grappig. Grappig is het nieuwe 'leuk' dan wel 'interessant', kortom zo'n woord dat mensen gebruiken als ze ergens niets van weten, te lui zijn om er over na te denken en toch iets willen zeggen.
Dan krijg je dit soort ongelukken: "Wel grappig om te zien dat er zoveel mensen op de begrafenis waren." Of: "Die onderzoeksresultaten zijn best grappig. Er blijkt een toename van het aantal abortussen te zijn."
Actie tegen het verschijnsel wordt op de volgende manier gevoerd. Na het horen van het woord grappig zegt men: "Grappig? In de zin van hahaha?"
Op die vraag volgt steevast even stilte.
"Nou ja, ik bedoelde het niet zo. Ik bedoelde..."
Ja, wat werd er eigenlijk bedoeld?
Ik hoorde vanochtend trouwens een nieuwe taalkolonisatie. Bij Goedemorgen Nederland had de film-recensent het bij herhaling over 'pathetisch'. Niet in de Nederlandse betekenis van het woord - vol van gevoelens, dan wel medelijden opwekkend - maar in de zin van het Amerikaanse denigrerende pathetic: een aanstellerig zielige bedoening. Die betekenisverandering is veelzeggend en volgt op de eerdere omarming van het woord loser.
We zijn hard op weg een natie van winners te worden.
Grappig.
Posted by fvjole at 12:24 pm
Weer thuis, meer actie-reactie graag
Nou dat viel reuze mee. Heenweg Rotterdam - H'sum 50 minuten, terugweg slechts 20 minuten langer. De goedgevulde picknickmand kon onaangeroerd blijven. Sinds ik ooit 's winters in een file onder Parijs belandde die de geschiedenis in ging als de Hel van de A10 (30.000 auto's stonden in de vrieskou meer dan 18 uur muurvast) ben ik in dit soort situaties op het ergste voorbereid.
Het doet wel de vraag rijzen of zo'n enkele stakingsdag eigenlijk zoden aan de dijk zet. Een echte confrontatie levert het in ieder geval nog niet op. Terwijl regering en grote delen bevolking toch al sinds 2002 smachten naar de terugkeer van de conflictpolitiek. Het harmoniemodel van Paars was in de ogen van Balkenende en zijn politieke LPF-vrienden immers een gruwel.
Dus lijkt het me meer voor de hand liggen stakingen voor onbepaalde tijd uit te roepen. En daar dan vervolgens de ME op af te sturen. Dan krijg je tenminste het gevoel dat er echt wat leeft en de politiek weer interessant is.
Ik weet, het klinkt hard maar je moet er wat voor over hebben om de ontevreden burger gelukkig te maken.
Posted by fvjole at 09:58 am
Thuiswerker, maar niet vandaag
Als levenslang thuiswerker maakte ik me niet zo druk om de ov-staking. Maar nu word ik geacht vanochtend voor dag en dauw hier te verschijnen.
Ik ga met de auto en bind voor de zekerheid een fiets op het dak.
Eerst nog maar even slapen.
Posted by fvjole at 12:17 am
13 oktober 2004
Gegen die Wand
Vanavond - eindelijk - Gegen die Wand gezien, een met prijzen overladen en inderdaad verpletterende Turks-Duitse film over twee ontspoorde zielen die een opvallend pact sluiten om zich aan het leven zelf over te kunnen geven: een huwelijk. Zij zoekt een echtgenoot, niet voor de echt maar om te ontsnappen aan haar familie. Ze wil ongehinderd rondneuken en wild leven. Hij is al jaren voor het leven op de vlucht en zoekt een nieuw begin. Ze sluiten een schijnhuwelijk dat gedrenkt wordt in drugs en drank.
Als combinatie van twee andere films is het als Shouf Shouf Habibi meets Lilja 4 Ever.
Toen de titelrol liep bedacht ik me dat deze film iets liet zien wat ik me niet eerder gerealiseerd had. In de verhalen over allochtonen wordt altijd gesproken over de verscheurdheid tussen twee werelden. Hamburg versus Istanbul, om maar wat te noemen. Gegen die Wand toont dat het - inmiddels - een en dezelfde wereld is, zoals er - anders dan dertig jaar geleden - ook geen twee werelden meer zijn voor mensen die forenzen tussen Amsterdam en Londen.
Posted by fvjole at 10:42 pm
12 oktober 2004
TROS Radio Online (Realaudio)
1. Intro en het nieuws van de week
2. Hacker overheidssites aan het woord, bekent aanvallen
3. Mailboxen kraken makkelijk?
4. Waterschapsverkiezingen succes ondanks wegblijven kiezers
5. Marie-Claire van den Berg op jacht naar het Xmoment
6. Nieuwsoverzicht: nieuwe fraude, internetzelfmoordgolf in Japan, spamkoning keert terug
7. Webcam in supermarkt bespiedt koopgedrag klant
8. Internet en de dood
Posted by fvjole at 11:09 pm
Vanavond in TROS Radio Online
Hack!: Over ddos-aanvallen en de mailbox van Tonino
Stem: Waterschapsverkiezingen via internet wel succesvol?
Test: Marie-Claire jaagt op een xmoment
Shop: Klanten bespied via webcams
RIP: De dood leeft online
Radio 1: 20:00 - 21:00 uur
Presentatie: Peter de Bie & Francisco van Jole
Redactie: Tonie van Ringelestijn & Liorah Hoek
Posted by fvjole at 04:14 pm
11 oktober 2004
Zondagsheiliging
Ik was eerlijk gezegd helemaal vergeten hoe het is als er op zondag geen winkels open zijn in een stad.
Posted by fvjole at 11:26 pm
Openbaar vervoer
Vanochtend hoorde ik in de volksrubriek Het Filiaal van het Radio 1 journaal, dat handelde over de almaar groeiende files en de vraag waarom mensen daar nog in gaan staan, een mannenstem bassen: "Mij krijgen ze van m'n levensdagen niet in het openbaar vervoer! Nooit!" Of woorden van gelijke strekking. Waarom die man zo absoluut was, werd verder niet verklaard. Ik vond het een irritante, dom klinkende opmerking waar een soort haat uit sprak.
Maar zou hij soms bang zijn, vroeg ik me later op de dag af toen ik mezelf aan datzelfde openbaar vervoer overleverde. Want openbaar vervoer is eigenlijk alleen maar bestemd voor de reizigers die er dagelijks of met grote regelmaat gebruik van maken. Wie zoals ik er slechts sporadisch gebruik mee reist voelt zich bijna permanent voor schut staan of op z'n minst onzeker.
Eerst is er al het kaartjes-mysterie. De strippenkaart bedoel ik dan. Waar en hoe je die moet kopen bijvoorbeeld. Laatst moest ik eerst een rolletje drop aanschaffen om het kleingeld te bemachtigen dat de automaat eiste. En hup!, daar ging ondertussen de metro. Onmiddellijk vreesde ik dat ik mijn aansluitende trein zou missen. Vrees, steeds vrees.
Vandaag op het perron gaf een lichtkrant de bestemming van de komende metro aan. Tevergeefs zocht ik naar een plattegrond, kaart of andere informatie die me kon vertellen of die route voerde langs mijn bestemming. Nergens te vinden. Vervolgens klonk de mededeling dat de vermelding op de lichtkrant niet noodzakelijkerwijs hoefde te kloppen. "Kijk u daarom op het bord aan de voorkant van het metrorijtuig," waarschuwde een luidsprekerstem.
Prompt vergat ik van de zenuwen te kijken. Na enige verontrustende twijfel stapte ik toch maar in want de tijd begon te dringen. Aan vier, vijf medepassagiers vroeg ik of ze wisten waar de metro heen ging. Niemand wist het.
De blikken luidsprekers die anders pijnlijk in het oor tetteren, zwegen bij ieder station. Terwijl ik ze nu nodig had. Tot slot vond ik een jongen die het antwoord gaf maar zo nonchalant sprak dat ik weer begon te twijfelen of hij het wel echt wist. Misschien wilde hij me in de maling nemen. Want onzekere mensen maken zichzelf bij voorkeur nog onzekerder, zoals mensen met hoogtevrees het niet kunnen laten naar beneden te kijken. Ik bedacht me wat ik met hem allemaal zou aan doen als het verkeerd bleek, ongeveer zoals ik mentaal reageer op mede-automobilisten die me snijden bijvoorbeeld. Daar stond ik dan in de metro: op het punt een aanval van road rage te krijgen.
Ineens klonk de aankondiging van mijn bestemming. Nu wel. Ik ging bij de deur staan en verzonk in gedachten. De metro stopte. Ik drukte op de open-knop van de deur. Er gebeurde niets. Nog een keer, weer niets. Het duurde nog geen seconde. Een hand tikte op mijn schouder en wees. Het perron bevond zich op dit station aan de andere zijde van het metrostel.
Terwijl ik uitstapte voelde ik de blikken van de medepassagiers in mijn rug. In mijn hoofd klonk een stem: "Mij krijgen ze van m'n levensdagen niet in het openbaar vervoer! Nooit!"
Als je het maar hard schreeuwt klinkt het vanzelf dapper.
Posted by fvjole at 10:49 pm
Traag nieuws
Nieuws verspeidt zich met de snelheid van het licht maar dan moet je het licht wel eerst gezien hebben. Een 1 april-grap op de Slowaakse nieuwssite SME heeft er ruim een half jaar over gedaan om buurland Oostenrijk te bereiken. In het bericht werd gemeld dat het vliegveld van Bratislava aan een Canadees/Amerkaans bedrijf werd verkocht en dat een heel dorp zou worden verplaatst. Op 4 oktober, toen het dijengeklets allang was verstorven, belandde dat 'nieuws' plotseling uit het niets op de economiepagina van de Oostenrijkse krant Der Standard. Dat was al bijzonder maar vervolgens werd het weer klakkeloos overgenomen door Slowaakse media, meldt de Engelstalige site The Slovak Spectator.
Posted by fvjole at 12:07 pm
10 oktober 2004
Noorderlicht
Hoe het is om altijd maar voor terrorist uitgemaakt te worden, demonstreerde de Palestijnse fotograaf Tarek Al-Ghoussein door zichzelf onder meer in een zeehaven, bij een vliegtuig en een verwoest huis te fotograferen in de stereotype outfit van de gewelddadige verzetsstrijder: met palestinasjaal om het hoofd gewikkeld. Zelfs als je weet dat het alelmaal in scene is gezet mist het beeld zijn uitwerking niet. De foto's zijn tegelijkertijd hilarisch, meelijwekkend maar toch ook angstaanjagend. Hij bevestigt zo het Palestijnse lot als een ratatouille van hevige emoties waarbij niemand zich nog aan vooroordelen blijkt te kunnen onttrekken.
Het werk van Tarek Al-Ghoussein is te zien op de fotomanifestatie Noorderlicht in Leeuwarden. Het thema is dit jaar de Arabische wereld. Om aan te tonen hoe moeilijk dat thema te doorgronden valt, is de expositie van actuele foto's gesplitst in twee lokaties. In het Fries museum is werk van Arabische fotografen - waaronder opvallend veel vrouwen - te zien, in de Manege werk van andere nationaliteiten die de Arabische wereld vastlegden.
Ik beken dat ik vooraf dacht dat die laatste groep interessanter en kwalitatief beter zou zijn. Het tegendeel bleek het geval. Ronduit geweldig bijvoorbeeld vond ik de foto's van de Marokkaan Hicham Benohoud die zijn leerlingen vastlegde in surrealistische houdingen.
Aangrijpend daarentegen is het werk van de Palestijnse fotojournalist Ahmed Jadallah die het alle verbeelding tartende geweld in Gaza laat zien. Als contrast zijn uit hetzelfde gebied foto's te zien van de Finse Laura Junka. In Happy in Gaza toont ze het leven van gewone Palestijnen die temidden van het geweld proberen een normaal leven te leiden. Want contrast is toch wel de rode draad door deze editie van Noorderlicht. De manifestatie toont met die aanpak overduidelijk aan dat de Arabische wereld meer gezichten heeft dan we hier in het Westen willen zien.
Noorderlicht: nog tot 24 oktober te zien op verschillende lokaties in Leeuwarden.
Posted by fvjole at 11:12 pm
09 oktober 2004
Déjà vu (5): Utrecht
Posted by fvjole at 10:43 am
08 oktober 2004
Geluk vinden
Toen de naar natuurlijke taal luisterende zoekmachine Ask Jeeves in 1997 werd gestart, nam ik de proef op de som door als zoekvraag op te geven: Why am I not happy? Als antwoord voerde Jeeves me naar een tekst uit de Thora die het belang van geluk relativeert. Ik was meteen verkocht en dacht dat de kunstmatige intelligentie een grote toekomst tegemoet ging.
Ter voorbereiding van een lezing legde ik de inmiddels gerenoveerde Ask Jeeves de vraag deze week opnieuw voor. Het antwoord is verbluffend. Ask Jeeves realtiveert niet meer maar verwijst nu naar echt het best denkbare advies.
Alleen een kniesoor zal klagen dat de vraag zelf daarmee niet beantwoord is.
Posted by fvjole at 09:54 pm
07 oktober 2004
Typisch Nederlands
Gisteravond mocht ik samen met historicus Maarten van Rossem te gast zijn in het programma Studio NL Live van de Wereldomroep. Uit heel de wereld konden mensen telefonisch reageren op de vraag: wat is typisch Nederlands? En dat deden ze massaal uit onder meer Zimbabwe, Nieuw-Zeeland en Frankrijk. De uitzending is nu online te bekijken al blijkt de kop van het programma verdwenen. Daarin werd onder meer verteld dat Maarten van Rossem eind deze maand een onderzoek naar typisch Nederlandse verschijnselen publiceert. Zijn ze wel zo typisch?
Posted by fvjole at 02:56 pm
De Mexicaanse taliban
Nieuwe bijdrage op OneWorld: In de Mexicaanse stad Ciudad Juárez worden vrouwen vermoord alsof het vliegen zijn. Honderden zijn omgebracht zonder dat er ooit een dader is gepakt. Een legertje kunstenaars komt nu in actie om internationale aandacht voor het drama te vragen.
Posted by fvjole at 10:48 am
Smaakpolitie
Vraag mensen wat hun favoriete boeken zijn en ze kunnen met gemak terug grijpen op titels van tien, twintig, vijftig jaar of ouder. Niemand die daar om maalt. Maar met muziek ligt dat anders, dat is een publieke graadmeter van je kennis van hedendaagse trends. Veertigers worden dan ook nogal eens nerveus als ze daar op moeten antwoorden. Het magazine van BBC News biedt om die onzekerheid te bestrijden een paar tips: what should forty-something white professionals listen to?
Posted by fvjole at 12:23 am
06 oktober 2004
Herhaling is de kracht van alles
Een mooi, angstwekkend en hilarisch propagandafilmpje tegen de regering Bush. Een sample-mix gemaakt op basis van redevoeringen tijdens de Republikeinse partijconventie.
Fascinerend ook dat het filmpje nog demagogischer is dan de demagogie die het zegt te bestrijden.
via The Black Forest.
Posted by fvjole at 03:35 pm
Afgelopen zaterdag ging mijn Landschap-column in het mediakatern van de Volkskrant over het optreden van Frits Barend op de grote Hazes-herdenking in de Arena. Daar kreeg ik dan weer langs alle kanten zoveel instemmende reacties op dat ik me af begon te vragen of ik het wel goed had gedaan.
Vandaag kreeg ik gelukkig een mail van Monique van Dusseldorp - internationaal één van de meest vooraanstaande vrouwen uit de Nederlandse ICT - die me wees op wat ik over het hoofd had gezien bij de herdenking: "Die schoonpapa, die zijn verhaal komt vertellen, en NIETS zegt over zijn dochter. Het zoontje Dreetje dat naar voren wordt gehaald, en NIETS van zijn zwijgende zus, of over haar. Mannetjes, daar draaide het om. De dames mochten niets zeggen, ze zijn er niet om iets te zeggen, ze werden niet eens genoemd."
Verdomd. Wat denk je? Het zullen toch niet allemaal moslims geweest zijn daar in de Arena?
Posted by fvjole at 12:14 pm
Snel en gemakkelijk, altijd verdacht
Ben ik een keer slagvaardig in plaats van verlamd te worden door twijfel en gedub (zal ik dit wel doen?; doe ik het wel goed?; had ik niet beter iets anders kunnen doen?; tuin ik niet ergens in?) en boek ik in een vlaag van overmoed binnen vijf minuten tijd spontaan een hotelkamer, krijg ik een bevestiging met de volgende mededeling:
Fouten? Aansprakelijkheid? Indirecte gevolgen? Onjuistheden?
Het zweet breekt me alweer uit. Toch maar een annuleringsverzekering nemen? Bedankt voor de tip!
Posted by fvjole at 10:35 am
05 oktober 2004
TROS Radio Online (Realaudio)
1. Intro en het nieuws van de week
2. Weblog www.berryenberrie.nl publiceert telefoonnummers politici
3. Oplichter zelf opgespoord door mailbox te kraken
4. Marie-Claire over de nieuwe MSN Messenger
5. Nieuwsoverzicht: MS noemt iPod dieventuig, muziek fleurt op, minder spyware, etc.
6. Providers censureren sites te snel
7. Nederlandse muzikant verovert India via MSN chat
8. Nieuwe helpdesk-software begrijpt vragen
Posted by fvjole at 11:33 pm
Vanavond in TROS Radio Online
Paniek!: Telefoonnummers politici online. Maar wat gebeurde er?
Hebbes!: Internetoplichters gepakt
Babbeldebabbel: Marie-Claire van den Berg bekijkt de nieuwe MSN Messenger
404 : Providers wissen sites op verzoek van onbekenden. Waarom?
Lalala: Nederlandse muzikant wereldberoemd in India, via internet.
Help: Computer callcenter hoort wat klant wil weten en geeft de oplossing.
Radio 1 - 20:00 tot 21:00 uur
Presentatie Peter de Bie & Francisco van Jole
Redactie: Liorah Hoek en Tonie van Ringelestijn
Posted by fvjole at 04:11 pm
04 oktober 2004
Weblog-uitgever
Screenhead is een nieuw weblog dat flashfilmpjes en andere vormen van internet-entertainment signaleert. "Een site voor mannen die te lui zijn om tv te kijken," typeert de eigenaar zijn eigen product met een reclameslogan vandaag in de New York Times. Bijzonder is dat Screenhead onderdeel vormt van het snel uitdijende Gawker-imperium, een media-bedrijf dat zich louter op de exploitatie van weblogs richt. Voorbeelden daarvan zijn het politieke roddel weblog Wonkette, pornoweblog Fleshbot, gadget-watcher Gizmodo en het New Yorkse roddelweblog Gawker waar het allemaal mee begon. Het zijn sites die 100.000 bezoekers per dag halen en gevuld worden door professionele webloggers.
Gawker is het bedrijf van Nick Denton, een internet-ondernemer die faam verwierf met de netwerkorganisatie First Tuesday. Hij spreekt van nanopublishing en ziet weblogs als een manier om een publiek te bereiken dat zich niet meer interesseert voor de massamedia. Daar valt heel wat tegen in te brengen maar het experiment is niettemin interessant. Er gonzen geruchten dat in Nederland bij een paar mensen plannen bestaan om Denton na te gaan doen. Of ze kans van slagen hebben betwijfel ik. Webloggen blijft in de Engelstalige wereld vooralsnog een bescheiden bijverdienste.
Posted by fvjole at 10:05 pm
Bergen bedwingen
Nieuwe bijdrage op OneWorld: 'Even e-mail checken' betekende eerst vijf uur door de bergen lopen en dan vier uur met een bus reizen om in het dichtstbijzijnde internet-café in te loggen. Dat moest anders kunnen dacht Mahabir Pun, een Nepalees die na jaren studie in de VS terugkeerde in zijn achthonderd zielen tellende geboortedorp hoog in de Hymalaya.
Posted by fvjole at 07:38 pm
Ontheiliging
Eigenlijk wilde ik vandaag iets schrijven over Franciscus van Assisi, zo ongeveer de enige heilige die ook buiten de katholieke kerk geaccepteerd wordt. In zuidelijker landen zou het vandaag, zijn sterfdag, mijn naamdag ofwel 'verjaardag' zijn. Toen ik op de lagere school zat heb ik nog wel eens geprobeerd die traditie in te voeren omdat ik in de zomervakantie jarig ben en dus nooit mijn verjaardag kon vieren. De 7-jarige polderkinderen reageerden wat onwennig ("Maar je bent helemaal toch niet jarig?") en graaiden de schaal met snoep leeg. Niemand feliciteerde me.
Ik had willen vertellen over de twee bezoeken die ik aan Assisi heb gebracht, over hoe ik zelfs ooit overwogen heb Franciscaan te worden en het klooster in te gaan.
Of misschien zelfs wel over deze e-mail die ik recent ontving: "Beste Francisco. Je vraagt je misschien wel af van wie krijg ik nu een e-mail. (...) Nu ik op 82 jarige leeftijd nog met de computer bezig ben kan ik toch niet nalaten om je te mailen." Afkomstig van de non die mij heeft leren lezen en schrijven. Ze heette zuster Francesco.
Maar ja, dit is niet de dag om iets over katholicisme te vertellen want de katholieken van de KRO gaan weer eens tekeer. Nadat ze eerst via het programma Reporter burgerspionnen probeerden te werven om journalisten in de gaten te houden en die te verklikken, zijn ze nu begonnen Anne Frank virtueel op te graven om haar alsnog toe te eigenen.
Wim de Bie en Marcel Möring becommentariëren de kwestie. Ik hoop dat het helpt maar ben somber gestemd. Volgens mij is het enige wat de katholieken van de KRO de afgelopen decennia hebben weggeëmancipeerd het gevoel van schaamte.
Posted by fvjole at 10:30 am
03 oktober 2004
Verzamelingen
Zou ik nog een bekende zien, vroeg ik me af toen ik een tijdje rondgekeken had op de tentoonstelling van Hans Eijkelboom in het Nederlands Foto Museum. Eijkelboom maakt iedere dag twee uur lang foto's van mensen op straat, meestal onopgemerkt met een telelens. Een selectie van honderden, nee duizenden, hangt er aan de muur.
Het zijn niet zo maar portretten maar verzamelingen. Eijkelboom bedenkt bijvoorbeeld dat hij een dag heeft waarop hij mannen in zwarte leren jacks wil fotograferen. Zijn oogst presenteert hij vervolgens als een geheel: Twintig, dertig foto's naast en onder elkaar van mannen in zwarte leren jacks. Genomen in een tijdsbestek van enkele kwartieren in een en dezelfde straat.
Of vrouwen in korte broeken, moeders en dochters, mannen met diplomatenkoffertjes, motorrijders met duopassagiers, skaters met ontbloot bovenlijf. Iedere dag een andere verzameling.
Volgens de introductie die ik las, is het al jaren lopende project het gevolg van een zoektocht naar zijn eigen identiteit. Over identiteit, in de betekenis van de uniekheid van iedere mens, koesterde ik na het zien van de tentoonstelling nog maar weinig illusies. We zijn bezien door de ogen van Eijkelboom kuddedieren in kuddes die we zelf niet meer opmerken.
Zoveel anonieme gezichten, daar moet toch wel een bekende tussen zitten, bedacht ik om mezelf op te vrolijken. En inderdaad halverwege was het raak in een serie gemaakt op de KunstRAI: Lydia Schouten, de Rotterdamse kunstenares. Die ken ik. Maar ja, er zijn zoveel mensen die Lydia Schouten kennen. In gedachten zag ik mezelf al in die verzameling aan de muur hangen: kennissen van Lydia Schouten.
Fotonotities 1992-2004
160 dagen uit het fotografisch dagboek van Hans Eijkelboom
tot 5/12/2004
Nederlands fotomuseum, Rotterdam
Posted by fvjole at 08:14 pm
Fier
In het Algemeen Dagblad schrijft Karin Kuijpers over de rapper Ali B. die vanuit Almere de hitlijsten bestormt. Halverwege komt zijn moeder te sprake. "En Ali B. is fier op haar," noteert Kuijpers. Fier zijn op. Het is al de tweede keer in korte tijd dat ik dat zo tegenkom.
'Fier zijn op' is een Vlaamse zegswijze. Zou die uitdrukking langzaam door Nederlanders worden overgenomen? Ik hoop het eigenlijk wel. Het is mooie stoere taal. Misschien raken we in dit land dan ook meteen het complex kwijt dat we nergens trots op durven zijn.
Of is dat juist iets waar we fier op moeten zijn?
Posted by fvjole at 06:55 pm
Uitbarsting
De vulkaan Mount St Helens, nabij de stad Seattle in het noordwesten van de Verenigde Staten, zou volgens wetenschappers vandaag wel eens opnieuw kunnen uitbarsten. De webcam van Staatsbosbeheer (USDA Forest Service) die op de berg is gericht werkt nog steeds en geeft live beelden. Inmiddels zijn de eerste gebieden geëvacueerd. Het lokale tv-station King 5 biedt actueel nieuws.
Posted by fvjole at 01:48 pm
01 oktober 2004
Apenmoord
Een nieuwe bijdrage op OneWorld: De martelingen in Irak kregen pas echt aandacht toen er schokkende beelden van getoond werden, de oorlog in Vietnam kwam op dezelfde manier onder vuur te liggen vanwege gruwelijke beelden, constateert de Zwitserse fotograaf Karl Ammann. Dus bracht hij een boek uit met afschuwwekkende foto's van bush meat.
Posted by fvjole at 05:05 pm
Pinky, de lieve kater
Een korte video: "Dit is de kater Pinky," zegt de man van het dierenasiel. "Pinky is een zeer liefhebbende kat."
Vooral opmerkelijk is de plotselinge verwisseling van slachtofferrol tegen het einde van de film.
(via Metafilter)
Posted by fvjole at 03:30 pm
Stemmingmakerij
Het team van VS presidentskandidaat Bush had volgens Wired een war room ingericht om direct na het debat van vannacht internet te bestoken met een gevoel van victorie. Via duizenden conservatieve weblogs moet de boodschap verspreid worden dat Bush de winnaar van het debat is, of liever nog: Kerry de verliezer.
De actie is onder meer ingegeven door de bewering van voormalig Democratisch presidentskandidaat Al Gore dat hij vier jaar geleden het debat in de ogen van de publieke opinie met een kleine voorsprong had gewonnen maar dat het oordeel onder invloed van een stortvloed aan conservatieve commentaren op internet later omsloeg.
Los van de vraag of die analyse klopt is het interessant om te zien of het Bush-leger de opinie online kan beïnvloeden. De Amerikaanse kranten zijn voorzichtig met het aanwijzen van een overduidelijke winnaar. Maar op internet lijkt er geen twijfel mogelijk over wie de winaar is. Zie bijvoorbeeld deze poll van MSNBC waar nu reeds bijna 900.000(!) keer gestemd is.
Posted by fvjole at 01:28 pm
Onveiligheid is een gevoel
Over twee weken wordt de nieuwe editie van Dif gepresenteerd, het tijdschrift dat één keer per jaar verschijnt en onderwerpen vanuit een ongebruikelijke invalshoek benadert. De inhoud blijft nog even een verrassing.
Voor de vorige editie schreef ik een essay van drieduizend woorden over onveiligheid. Hierbij de tekst:
ONVEILIGHEID IS EEN GEVOEL.
ONVEILIGHEID IS EEN GEVOEL. Of liever gezegd, het is óók een gevoel. De gemeente Rotterdam presenteert dat gevoel in een zogeheten Veiligheidsindex. Dat is een systeem waarbij niet alleen wordt gemeten hoeveel inbraken er zijn gepleegd maar aan de hand van enquêtes onder de stadsbewoners ook wordt gepeild hoeveel inbraken zij vinden dat er worden gepleegd. Niet in absolute aantallen maar in termen van veel of weinig. Aan de hand van die index wil de gemeente bepalen of het beleid om de veiligheid te bevorderen succes heeft.
De methode lijkt net zo absurd als het bouwen van een ziekenhuis voor hypochonders, mensen die zich voortdurend inbeelden dat ze ziek zijn terwijl ze niets mankeren. Afgezien van het feit dat er veel voor zo’n ziekenhuis te zeggen is omdat nepbehandelingen bij hypochonders echt 'helpen' is de vergelijking niet terecht. Hypochondrie is een uitzonderlijke psychische ziekte, het gevoel van onveiligheid daarentegen is algemeen en kan zich van iedereen meester maken.
Stuur een willekeurig persoon midden in de nacht het bos in, of een verlaten industrieterrein op, en hij zal zich onveilig voelen of op zijn minst onbehaaglijk. Objectief gezien is dat gevoel nergens op gebaseerd. Er zijn geen veiliger plekken te bedenken dan verlaten bossen en industrieterreinen. Geen moordlustige rover die daar nachtenlang op een toevallig slachtoffer gaat wachten, in de misdaadstatistieken komen dergelijke plekken niet eens voor. Mensen worden vermoord in drukke straten, bankgebouwen, hun eigen slaapkamer maar juist niet in donkere, verlaten bossen.
Die weerlegging van de angstgevoelens klopt als een bus maar het helpt niet. Ja, het bos is verlaten. Nee, er is vast niemand anders. Toch maakt die wetenschap het gevoel niet minder, eng blijft eng.
In het veiligheidsdenken wordt het op deze manier relativeren van onveiligheidsgevoelens dan ook verfoeid. Iemand die zich louter onveilig voelt moet net zo serieus genomen worden als iemand die daadwerkelijk gevaar loopt, vinden de beleidsmakers. Ook al kunnen gevoel en praktijk los van elkaar staan. Uit de Veiligheidsindex van Rotterdam blijkt bijvoorbeeld dat het gevoel van onveiligheid onder de bevolking kan dalen als de criminaliteit in harde cijfers juist stijgt. In Spangen, een van de onveiligste wijken van de stad, vonden de bewoners begin 2003 dat het geweld was afgenomen terwijl het aantal mishandelingen volgens de opgaven van justitie was toegenomen.
Dat wonderbaarlijke effect kan ook andersom werken. Plots kan je door het onveiligheidsgevoel bekropen worden. Het hecht zich als een eczeem dat niet meer weggepoetst kan worden. Zelf schrok ik bijvoorbeeld toen ik in de plaatselijke krant las dat een deel van de route waarover ik een paar keer per week hardloop door de politie werd aangemerkt als onveilig. Ik had er oprecht nooit iets van onveiligheid gemerkt, het was zelfs niet bij me opgekomen dat er iets mis was op dat traject, maar na deze mededeling voelde ik me ineens ongemakkelijk. Prompt wijzigde ik mijn vaste route, in plaats voor het meestal verlaten voetpad door het donkere park koos ik voortaan het drukkere fietspad dat er omheen loopt. Het reële risico om aangereden te worden door een bromfietser nam ik voor lief.
Die beslissing kwam niet uit de lucht vallen. Tien jaar geleden richtte een overvaller een pistool op me toen ik midden in de nacht over een verlaten Nieuwe Binnenweg naar huis wandelde. Die ervaring beïnvloedde jarenlang, veel langer dan ik vermoedde en wenste, mijn belevingswereld. Nooit liep ik meer ontspannen over straat, altijd de oren gespitst of ik niet gevolgd werd, of niet iemand van plan was me op een onverhoeds moment te bespringen. De wetenschap dat de dader nog diezelfde nacht was gearresteerd omdat ik het op een lopen had gezet en meteen de politie belde met een gedetailleerd signalement, deed daar niets aan af. Evenmin als de geruststelling dat het pistool dat hij op mij had gericht later niet meer dan een aansteker bleek te zijn geweest. De boef zat achter de tralies, het wapen was er nooit geweest. Feitelijk was er niets gebeurd maar toch voelde ik me ernstig in mijn veiligheid aangetast. Het was een gevoel waar niet tegen op viel te redeneren.
Dat is misschien wel het ergste van het verschijnsel.
Angst en logica sluiten elkaar als bijna vanzelf uit. Wie bang is, heeft geen boodschap meer aan argumenten of aan evaluaties. Dat is nu juist het wezen van angst, het is de overheersende onzekerheid over wat komen gaat en de vrees daar niet tegen op gewassen te zijn.
In die zin is het enquête-deel van de Veiligheidsindex meer een Angstmonitor. Daarom is het zo jammer dat nu juist op die angst zelf een taboe rust. Weten we waar die angst vandaan komt? De vraag stellen is al verboden want het suggereert dat de oorzaak niet evident is. Het stellen van de vraag wordt ervaren als de ontkenning van het probleem.
In het huidige politieke klimaat wordt de onveiligheid direct verbonden met de opkomst van de multiculturele samenleving. Er wordt ongegeneerd gekoketteerd met heimwee naar de jaren vijftig, of althans naar het gevoel van veilige saamhorigheid dat met die tijd wordt geassocieerd. Toen kon je nog veilig over straat lopen, toen was het nog gezellig, toen waren er nog conducteurs op de tram, toen kon je nog op elkaar rekenen. Toen waren er nog geen buitenlanders.
Die jaren vijftig eindigen in 1964. The Beatles breken dan door en het era van de pop breekt aan, met alle vernieuwingsdrang en gezagloosheid die daarbij hoort. Er vindt een culturele en politieke revolutie plaats. Volgens de veiligheidsdenkers is dat de oorzaak van alle ellende. De vraag is of dat klopt.
Er was in dat jaar namelijk iets anders dat afrekende met het collectieve gevoel van veiligheid, de opkomst van een verschijnsel dat tot het ‘Genovese-syndroom’ bestempeld werd en sindsdien steeds terugkeert in het debat over veiligheid. Zelfs als is de naam, laat staan de geschiedenis of herkomst inmiddels voor velen onbekend.
In de nacht van 13 maart 1964 arriveerde de 28-jarige Kitty Genovese, manager in een bar, net na drie uur met de auto bij haar appartement in het New Yorkse stadsdeel Queens. Ze parkeerde de wagen dertig meter bij haar voordeur vandaan en stapte uit. Toen ze halverwege een onbekende man zag staan keerde ze om. Vervolgens werd ze door hem van achteren aangevallen. Ze gilde en schreeuwde “O mijn God, hij heeft me gestoken. Help me alsjeblieft!” Lichten ging aan in de huizen. De buren keken naar buiten en de dader rende verschrikt weg. Kitty Genovese strompelde bloedend naar huis en de lichten van haar buren doofden. Niemand kwam haar te hulp, niemand belde de politie. De dader merkte dat ook, keerde terug en stak haar opnieuw. “Ik ga dood,” schreeuwde het hulpeloze slachtoffer. Weer gingen er lichten aan en ramen open. Haar aanvaller stapte in een auto en vluchtte weg terwijl Kitty Genovese naar het portiek van haar buren kroop. Nog steeds hielp niemand haar, noch belde iemand de politie. En opnieuw kwam de dader terug. Hij vond haar in het portiek en stak de jonge vrouw alsnog dood. Pas toen er daarna nog enige tijd verstreken was belde een buur de politie, die binnen twee minuten ter plaatste was.
Minstens 38 buren waren getuige geweest van de doodsstrijd van Kitty Genovese en de drie aanvallen namen bij elkaar meer dan een half uur in beslag. Toch ondernam niemand enige actie, ze keken letterlijk toe hoe Kitty Genovese stierf. Nooit heeft iemand kunnen of willen verklaren waarom.
De dader werd een week later gepakt. Het was een 29-jarige vader van twee kinderen, zonder strafblad, die verklaarde dat hij gedreven werd door een oncontroleerbare moordlust. Hij had de hem onbekende Genovese toevallig uitgekozen.
De zaak werd een internationaal schandaal en een schoolvoorbeeld voor de verharding van de samenleving, de uitwassen van een individualistische maatschappij waarin men niet meer op lekaar kan rekenen, zelfs niet bij levensgevaar. De vrijheid-blijheid van de jaren zestig moest nog beginnen maar het Genovese-syndroom was al de benaming voor de apathische houding van de burger die teveel vervreemd is van zijn medemens of teveel door zichzelf in beslag genomen. Het ik-tijdperk dat in de geschiedenisboekjes op de jaren zestig volgde ging er in werkelijkheid aan vooraf.
In Nederland kwam de discussie over het Genovese-syndroom pas dertig jaar later op gang toen halverwege de jaren negentig kort na elkaar een aantal mensen op straat zonder aanleiding werden vermoord of afgetuigd en omstanders niet ingrepen. In Rotterdam overkwam dat Jacqueline de Jong. Ze werd in 1997 samen met haar partner in een drukke winkelstraat gemolesteerd. Niemand van de toeschouwers die met de boodschappentassen in de hand het geweld aanschouwden greep in. Een cameraploeg die vlakbij een videoclip aan het opnemen was deed niet meer dan het geweld registreren, terwijl Jacqueline de Jong een strijd op leven en dood voerde met twee belagers.
Ze overleefde het maar was zo verbijsterd over het gebrek aan mededogen dat ze een stichting oprichtte en de campagne ‘Meld Geweld’ startte. Het is een oproep aan getuigen van geweld toch vooral mededogen te tonen, de politie te waarschuwen en zich te ontfermen over het slachtoffer. Er ontstond een nationaal debat over veiligheid, over normen en waarden. Het Genovese-syndroom had definitief Nederland bereikt. Het gevoel van onveiligheid verspreidde zich als een besmettelijke ziekte en niet zonder reden: het kon dus ook hier gebeuren dat je in nood kwam te verkeren en dat niemand een vinger zou uitsteken. Een angstwekkender gedachte is amper denkbaar. Nederland maakte kennis met Amerikaanse toestanden.
De vraag is: waarom duurde dat dertig jaar?
Psychologen, sociologen, criminologen hebben hun licht laten schijnen over de gebeurtenis. Het is toegeschreven aan het individualisme waardoor niemand zich meer verantwoordelijk voelt voor elkaar. Maar de tegenovergestelde analyses klonken net zo overtuigend: niemand deed wat omdat men niet door anderen als paniekzaaier gezien wilde worden.
Maar als het handelen is terug te brengen tot sociale instincten of psychologische reacties waarom was dat in Nederland dan ook al niet zo in 1964. Wat hadden de Amerikanen anders dan wij?
In 1964 was de Amerikaanse samenleving al volledig doordrongen van een van de maatschappelijk invloedrijkste fenomenen van de twintigste eeuw: de auto. Terwijl er in Nederland nog geen miljoen auto’s beschikbaar waren (op een bevolking van 11 miljoen) had het autobezit in de Verenigde Staten zich al tot meer dan driekwart van de huishoudens uitgebreid.
De opkomst van de auto als vervoermiddel heeft geleid tot een radicale verandering in het straatbeeld en daarmee ook de manier waarop straten worden gebruikt, hoe we ons er vertonen en gedragen. Van veilige kinderspeelplaats en samenkomstplek in de jaren vijftig werd de straat een parkeerterrein waar voor weinig anders plaats is dan de auto zelf.
De auto heeft de straten ontdaan van sociale aspecten, ze onveilig gemaakt. De auto heeft de mens van de straat verdrongen.
Tekenend voor de sociale kettingreactie die door auto’s wordt losgemaakt is de problematiek rond scholen. Steeds meer ouders laten hun kinderen niet meer per fiets of lopend naar school gaan maar brengen ze zelf. Ze vinden het verkeer te gevaarlijk, te druk. Het gevolg is dat het gebied rond de scholen steeds riskanter wordt door alle af en aan rijdende auto's van ouders. Een dergelijke vicieuze cirkel treedt voortdurend op en blijkt amper te doorbreken.
Dat auto's gevaarlijk zijn is een maatschappelijk geaccepteerd gegeven. Er vallen ruim vier keer meer slachtoffers in het verkeer dan als gevolg van geweld, maar veel onrust veroorzaakt dat niet.
De auto gaat vrijuit. Ook als het gaat om de rol die het voertuig speelt in de opkomst van straatgeweld. Dat geldt bijvoorbeeld voor het openbaar vervoer. Volgens nostalgici is alle ellende begonnen toen de conducteur van de tram verdween. In werkelijkheid is de klimaatsverandering in het openbaar vervoer ook door de auto in gang gezet. Met de opkomst van de auto verdween de volwassen man als passagier, en daarmee de stabiliserende rol van zijn aanwezigheid. Het openbaar vervoer werd het domein van kwetsbare groepen als huisvrouwen, senioren en van baldadige jongeren en randfiguren. Voor die laatste twee groepen werd het openbaar vervoer met het verdwijnen van de mannelijke reiziger een vrijplaats.
De man verdween echter niet alleen uit het openbaar vervoer maar goeddeels ook uit het straatbeeld. Het gros van de auto’s wordt weliswaar door mannen bestuurd maar op de een of andere manier zijn ze niet aanwezig. Met de opkomst van de auto is het aantal mensen dat op straat loopt of fiets, kortom aanwezig is, drastisch afgenomen. De auto heeft de bezitter meer vrijheid gegeven maar de prijs is dat de leefomgeving killer is geworden.
Op een avond aan het einde van de jaren tachtig werd ik op straat aangesproken door een onbekende die me een gestolen fiets aanbood. Ik zei dat ik niet geïnteresseerd was en hij fietste weg. Terwijl ik hem gefrustreerd over het feit dat ik niets kon ondernemen nakeek, passeerde er langzaam een politiewagen. Ik bedacht me geen moment en maande de agenten te stoppen. Ze zagen mijn gebaar echter niet. Ik zette rennend de achtervolging in, in de hoop dat ze me alsnog zouden opmerken. Na twee straten was ik buiten adem en zag hijgend de rode achterlichten de straat uitrijden.
Ik was verbijsterd. Als ze mij al niet zagen, wat zou er dan gebeuren in situaties waar er nog minder mogelijkheid was hun aandacht te trekken? De agenten, besefte ik, reden rondjes tot ze door de meldkamer naar een plek werden gedirigeerd. De auto was een geluiddichte capsule waarin ze zicht verplaatsten als een soort ruimtereizigers. Er is een lijn tussen de opkomst van onveiligheid en de introductie van de patrouillewagen.
Die onopmerkzaamheid, of liever gezegd onwetendheid geldt niet alleen agenten. Het kan nog erger. Steeds als ik langs de snelweg een auto met knipperlichten op de vluchtstrook zie, schrik ik licht omdat ik het verhaal ken van een man die zo overleed, in alle eenzaamheid temidden van het drukke verkeer. Volgens een reconstructie van de politie werd hij onder het rijden onwel, zette zijn knipperlichten aan en dirigeerde zijn auto aan de kant. Hij was kennelijk niet meer in staat zijn gordel los te maken en stierf terwijl het verkeer met tientallen wagens per minuut voorbij raasde. Niemand die hem hielp, niemand die besefte dat hij hulp nodig had.
Auto's zijn door hun ontwerp eigenlijk rijdende isoleercellen. Niet alleen hoort de automobilist geen omgevingsgeluid en ziet hij minder, hij is ook niet in staat behoorlijk met zijn omgeving te communiceren, hooguit met heel expliciete gebaren. En wie niet kan communiceren voelt zich sneller bedreigd. Het maakt bijvoorbeeld dat onhandige verkeerssituaties al snel agressiviteit uitlokken. Het enige wat daartegen beschermt is beveiliging, overwicht. En weer is er sprake van een vicieuze cirkel. In het straatbeeld is er een soort stille wapenwedloop in intimidatie gaande.
Eerst in de Verenigde Staten en nu ook in Nederland wint de zogeheten SUV snel aan populariteit. Een SUV is een terreinwagen voor de stad. Het zijn auto's die hoog op de wielen staan en een stoere indruk maken. Vaak hebben ze om het effect te verhogen een zogeheten bull bar, een set metalen buizen ooit bedacht om de auto in een landelijke omgeving te beschermen tegen plotseling overstekende koeie