« UPC-wacht | Main | Kunst scoren (2) »
28 februari 2005
Onverdachte hoek
Twee weken geleden onthulde NRC Handelsblad dat de dichter Jan Campert in het concentratiekamp Neuengamme niet was overleden aan uitputting maar vermoord door mede-gevangenen. Hij zou namen van de leden van de 'geheime kampraad' hebben doorgespeeld aan de Duitsers in ruil voor gunsten en daarom uit de weg zijn geruimd. Hij was, kortom, een verrader. Er brak paniek uit, er werd gedebatteerd over bijvoorbeeld het hernoemen van straten die de naam van de verzetsheld Campert droegen.
Zelf werd ik in het artikel getroffen door een uitspraak van Hans Renders, biograaf van Jan Campert: "Er deden direct na de oorlog al veel geruchten en bedenkelijke verhalen over Campert de ronde, maar die kwamen van mensen die zelf in de oorlog niet allemaal even brandschoon zijn geweest. Maar dit verhaal komt uit een onverdachte hoek van het voormalige verzet."
Dat voormalig verzet is in dit geval Jan van Bork, lid van de communistische partij CPN. Hij is de enige bron voor het verhaal en dan nog uit tweede hand want Van Bork zelf overleed 1987.
Is het communistisch verzet onverdachte hoek? Daar is nogal wat op af te dingen. Zonder iets af te willen doen aan de verzetsdaden van de communisten kan gesteld worden dat ze nogal in hun eigen werkelijkheid leefden.
Ik moet na de NRC-publicatie steeds denken aan wat George Orwell overkwam, de schrijver die in de dertiger jaren naar Spanje trok om mee te vechten in de Spaanse Burgeroorlog. Hij sloot zich aan bij de POUM, een trotskistische partij die niet geduld werd door de dominante Sovjet-georiënteerde communisten. Uiteindelijk leidde het ideologisch conflict tot dagenlange onderlinge vuurgevechten in de straten van Barcelona, rond de fameuze Ramblas. Orwell heeft zijn ervaringen uit die tijd vastgelegd in het weergaloze boek Homage to Catalunya, in het nederlands vertaald als Saluut aan Catalonië door de latere staatssecretaris van cultuur Aad Nuis.
Pagina 128: "De bladen van de PSUC (de communistische partij, fvj) werden niet gecensureerd en publiceerden ophitsende artikelen, waarin het verbieden van de POUM werd geëist. Men verklaarde de POUM tot een verkapte fascistische organisatie en agenten van de PSUC verspreidden in de hele stad een spotprent waarop de POUM werd voorgesteld als iemand die een masker met de hamer en sikkel erop aftrok, zodat het afschuwelijke gezicht van een maniak blootkwam met een hakenkruis erop."
Die ervaring, dat communisten hun andersdenkende medestrijders voor fascisten en verraders uitmaakten, was voor Orwell reden om romans als Animal Farm en 1984 te schrijven die beide gaan over het uit ideologische overwegingen compleet verdraaien van de werkelijkheid.
Hoe zou Orwell, aan wie we denkbeelden als Big Brother en Koude Oorlog te danken hebben, de geschiedenis in zijn gegaan als hij was gesneuveld in de straten van Barcelona en de communisten het mochten navertellen?
Posted by fvjole at 28 februari 2005 11:04
