20 april 2006
De nieuwe messias
Voor de slotavond van de serie God zoekt Het Syndicaat vroeg het gelijknamige theatergezelschap mij een voordracht te houden onder de titel Profiel van de Nieuwe Messias. Tijdens de avond in het Rozentheater te Amsterdam, die werd gepresenteerd door Loretta Schrijver, verzorgde Maurice de Hond een onthullende peiling naar de messias-behoefte onder de bevolking. Marien Jongewaard verzorgde een voorproef uit zijn nieuwe voorstelling en verder was er bijvoorbeeld ook nog een opmerkelijke Maria-verschijning.
Op verzoek hierbij de tekst van mijn voordracht die ik las vanaf een tennisscheidsrechterstoel.
PROFIEL VAN DE NIEUWE MESSIAS
Alleen al de benaming roept vraagtekens op. Is het de oude messias in een nieuw jasje? Is het - om het anders te zeggen - de man van de onverwoestbare reclameleus 'dankzij de spijkers van Van Leeuwen hang ik hier al Eeuwen'? Of praten we over een geheel nieuwe messias?
Het probleem zit in het bijvoeglijke naamwoord 'nieuwe'. We staan er niet bij stil maar nieuw kan alleen maar bestaan bij de gratie van oud. Je kunt alleen maar een nieuwe jas hebben als je ooit een oude hebt gehad. Anders heb je alleen maar een jas.
Zo ook een mess-i-as.
Wie in een messias gelooft kan per definitie niet in een nieuwe messias geloven. Want dat zou betekenen dat de oude niet meer voldoet. Een mislukte messias. Dat kan niet. Dat is onmogelijker dan een Maurice de Hond die niet in de toekomst gelooft.
Wie zou je bovendien als nieuwe messias verwachten? De broer van Jezus? Z'n zus?
Je hoeft geen theoloog te zijn om te weten dat Jezus enig kind was. Je hoeft er het evangelie niet voor op na te lezen. Ik bedoel iemand die alles toegeworpen krijgt, het Koninkrijk der Koninkrijken, het Eeuwige Leven en die dan toch nog even naar Aarde terug wil. Dan ben je toch wel een heel erg verwend nest.
Verwend, dat moet de messias in ieder geval zijn. Want met verwend gedrag maak je je erg populair. En hij moet van zichzelf vervuld zijn, maar dat gaat meestal samen. Kijk maar naar Geert Wilders, kijk maar naar Rita Verdonk, kijk maar naar Paris Hilton. Kijk maar naar iedereen aan wie we ons zo graag vergapen. Ze zijn verwend. Of wij willen dat ze het zijn.
Maar verder?
Wraaklustig?
Nee, dat is zo ouderwets, zo weinig metroseksueel. En een mannelijke messias is per definitie een metroseksueel. Zie de afbeeldingen: die verzorgde huid, dat baardje, die ogen. En altijd die stijlvolle jurk.
Vergevingsgezind dan? Nee, dat hoort ook niet bij deze tijd. Vergeven is zóóóóó politiek correct. Wie vergeeft elkaar nog wat? Vergeven wij Melkert dat hij slecht tegen zijn verlies kon? Vergeven wij Jack Spijkerman dat hij in een grotere auto wilde rijden? Natuurlijk niet. Vergeven is zóóó pre-middeleeuws.
Rechtvaardig dan? Nog zo'n achterhaald begrip. Het gaat niet meer om rechtvaardigheid, het gaat om respect. Om te krijgen wat je toekomt. Of liever gezegd om te nemen wat je toekomt. En voor de rest geldt: regels zijn regels. En dat laatste is de meest onrechtvaardige opvatting die je kunt huldigen. Regels zijn nooit rechtvaardig, ze zijn er om rechtvaardigheid mogelijk te maken.
Met een beroep op rechtvaardigheid gaat een nieuwe messias echt helemaal niets bereiken. Rechtvaardigheid dat is zó Charles Dickens, zó Karl Marx, zó 19e eeuws.
We moeten het zoeken in het eigentijdse. Sexy? Ja vast. Ik kan me geen messias voorstellen waarvan niet wordt vastgesteld dat hij of zij sexy is. Als het niet zijn uiterlijk is dan toch wel zijn uitstraling. Kun je je voorstellen dat je van een messias zegt 'Ok, hij is almachtig, hij verandert water in wijn, hij wint de 100 meter vlinderslag lopend, hij kan doden tot leven wekken maar sexy, nee...'
De messias moet sexy zijn. Hij moet hunkering losmaken.
Hij moet ook alwetend zijn. Hij zal nooit op een vraag kunnen antwoorden met 'dat weet ik niet'. Als hij al geen antwoord heeft dan zal hij je er van doordringen dat het komt omdat je een verkeerde vraag hebt gesteld. Want dat is een mooie eigenschap van de messias: Alles wat hij doet slaat terug op jezelf. Hij is niet voor niets naar jouw beeld geschapen. Je moet je er totaal mee kunnen identificeren.
En hij moet alomtegenwoordig zijn. Waar je ook bent, altijd nabij. Dat maakt de messias bij uitstek ongeschikt voor het medium televisie. Stel je voor: aanwezig op alle kanalen. Dat overkomt ons alleen bij nationale rampen en koninklijke sterfgevallen. En dat is nooit een pretje.
Op internet dan? Op MSN? Voeg de Messsias toe aan je contactenlijst. En wat zie je? De Messias heeft 6 miljard vrienden. Nee, dát is leuk.
Ik kan zo nog wel even doorgaan maar hoe je ook wendt of keert: er kleeft een ander onoplosbaar probleem aan de messias. Iedere verlosser, wie het ook mag worden of wensen te zijn, heeft een eigenschap die onvervreemdbaar is van het messiasdom: hij moet bereid zijn te sterven voor zijn ideaal.
En daar zit 'm de kneep. Wat vinden wij van mensen die bereid zijn te sterven voor hun ideaal? Er zijn maar twee antwoorden: of we vinden hem knettergek en niet van deze wereld. Of we vinden hem een terrorist.
Dat is misschien nog wel het mooiste aan het profiel van een nieuwe messias: Hij past als concept domweg niet meer in deze tijd.
Oftewel: hij heeft al die eeuwen voor niks aan dat kruis gehangen.
Als dat geen verlossing is.
Francisco van Jole
Rotterdam, 19 april 2006
Posted by fvjole at 20 april 2006 01:08
