09 mei 2008

Baghdad Calling

Tekst vanavond uitgesproken bij de opening van de tentoonstelling Baghdad Calling van Geert van Kesteren in het Nederlands Fotomuseum.

Bij mij thuis hangt een foto aan de muur waarop een schilderij van een autowrak te zien is. Dat schilderij wordt middenin een typisch, rustiek Amerikaans straatbeeld voor de camera gehouden. Het resultaat is een vervreemdend effect, een schilderij van een uitgebrande auto terwijl op de foto in beeld net een gewone auto passeert. Je kunt het - als je niet beter weet - zien als een antwoord van de schilderkunst op de fotografie. Een schilderij dat zijn best doet onderdeel te worden van de realiteit waaruit het door de fotografie is verdrongen.

Het werk van de Duitse kunstenaar Tim Trantenroth krijgt echter een heel andere lading als je weet wat het voorstelt. Trantenroth schilderde oorlogstaferelen uit Irak, in dit geval een autobom, en plaatste die in onze alledaagse omgeving. Dan is het niet langer meer de schilderkunst die het gevecht aangaat met de fotografie maar de werkelijkheid die zich een weg naar binnen vecht in ons wereldbeeld.

Opnieuw naar binnen vecht, moet ik zeggen.

Want we zijn zoals dat heet immuun geworden voor beelden van geweld. De schotwonden, de plassen bloed, en de afgerukte ledematen. Zo we er al niet letterlijk voor wegzappen dan toch wel figuurlijk. Het raakt ons niet meer, heet dat. We zijn er mee doodgegooid, zeggen we daar achteraan. Nog zo'n term van het slagveld, gebruikt om ons kommerloze bestaan te verdedigen tegen al te veel werkelijkheid.

De schilderkunst werd verdrongen door de fotografie die de werkelijkheid overnam. Een soortgelijke ontwikkeling maakt de journalistiek door. De journalistieke werkelijkheid is verdrongen door de zogeheten reality. Die term slaat op de registratie van de werkelijkheid die zogenaamd geen redactionele bewerking heeft ondergaan. Zodat het iets is waar je zonder al te veel informatie een eigen oordeel over kunt vormen. Of denkt dat te kunnen.
Het begon met Big Brother en is nu doorgedrongen in alle lagen van de journalistiek. Vandaag verspreidde het persbureau ANP een bericht over een enquete, het favoriete instrument van de reality-makers, waarin stond dat de kiezer Verdonk waardeert om, ik citeer: haar duidelijkheid, haar krachtige persoonlijkheid en vechtersmentailiteit.

Dat is het toppunt van reality-journalistiek. Je zoekt niet meer de werkelijkheid achter een imago, je confronteert het beeld niet meer met de feiten, maar je gaat kijken hoe dat imago overkomt en presenteert dat als de nieuwe werkelijkheid.

Oftewel: De werkelijkheid is zoals ik hem zie.

Het wrange is dat die houding een reactie is op de oude journalistiek. Het publiek weet dat media manipuleren. Ze zien niet alleen een foto van oorlogsleed, ze zien ook het streven van de fotograaf om ze die waarheid onder de neus te wrijven. En tegen dat laatste verzetten ze zich. Ze willen niet gemanipuleerd worden en kiezen voor reality, een werkelijkheid die in de meeste gevallen nergens meer over gaat.

Die praktijk van reality is ook doorgedrongen tot de poorten van de journalistiek in de vorm van burgerjournalistiek, een verschijnsel dat tot nu toe meer een kreet is dan een factor van belang. De burger fotografeert auto-ongelukken, brandjes en een enkele keer geweld. Met wat journalistiek is, namelijk het kritisch onderzoeken van de werkelijkheid, heeft dat niets te maken. Maar het wordt toch journalistiek genoemd omdat het past in het streven mensen hun eigen werkelijkheid als waarheid te laten brengen.

Geert van Kesteren heeft in Baghdad Calling dergelijke beelden verzameld. Niet alleen of juist niet de meest sensationele maar de gewone beelden gemaakt door gewone Irakezen.

Het zijn beelden van de alledaagse werkelijkheid, zonder al te veel commentaar. Er is geen esthetiek, noch professionele afweging. Natuurlijk, er zijn lijken, er zijn de bloedplassen en het geweld te zien maar het meeste indruk op me maakte een beeld van een keurige huiskamer waarbij de maker uitlegde dat ze probeerden in dat huis zo lang mogelijk hun levensstandaard en beschaving in tact te houden. Als een laatste restje menselijkheid in de hel van terreur die Irak is geworden in het kader van onze strijd tegen terrorisme.

Hoe erg die hel is wordt vooral duidelijk uit de getuigenissen die bij de foto's horen. Ergens vertelt bijvoorbeeld iemand dat een imam had gezegd dat de milities de lijken van hun slachtoffers niet meer op straat mochten laten liggen. Toen begonnen ze hun slachtoffers naast het mortuarium te executeren zodat er niet al te ver mee hoefden sjouwen. Er staan in het boek ook foto's van zo'n mortuarium. Het slachthuis in Leeuwarden, dat na klachten van dierenvrienden moest sluiten, is er mee vergeleken een paradijs.

De journalistiek kan in die Iraakse hel niet meer op een gewone manier functioneren. Vandaag werd bekend dat de helft van de journalisten die vorig jaar omkwamen bij de uitoefening van hun vak, zijn omgebracht in Irak. Het is er dus te gevaarlijk. Met als resultaat dat de journalistiek alleen nog embedded kan werken. Dat levert weliswaar een beeld op maar met een journalistieke benadering van de werkelijkheid heeft het niet veel meer te maken. Het is meer reality. En de gewone oorlogsfotografie, die doordrongen is van empathie werkt ook niet meer. Want daar trapt het publiek, zoals dat heet, niet meer in.

Geert van Kesteren kan vanwege het gevaar niet meer naar Irak maar hij heeft toch een manier gevonden om als journalist terug te vechten. Hij gebruikt de realitybeelden om journalistiek te bedrijven zoals Tim Trantenroth met schilderijen terugvecht tegen de fotografie.

Want het enige dat in die apocalyptische hel overeind blijft is wat vroeger cyberspace heette, de ruimte die bestaat uit alle opgeslagen en getransporteerde digitale informatie. De eigenaren van de mobieltjes worden vermoord maar hun foto's, voice mails en sms-jes leven voort. Als verslaggever is Geert van Kesteren in die digitale ruimte gedoken, op zoek naar de waarheid met zijn beeldscherm als zoeker.
Hij selecteerde en componeerde zoals een fotograaf dat altijd doet. Vervolgens bedde hij die beelden in een omgeving van getuigenissen en in beelden van wat hij nog wel kon vastleggen: de wereld van de vluchtelingen. Hij zocht uit wat waar was en gaf de beelden context.

Van reality maakt Geert van Kesteren weer journalistiek. Met als resultaat een weergave van de werkelijkheid die niet meer te ontkennen valt.

Geplaatst om 07:39 pm

08 mei 2008

CocoRosie & het Concertgebouworkest

Het nu al legendarische concert dat CocoRosie en het Concertgebouworkest aan de vooravond van Koninginnedag in het Concertgebouw gaven is inmiddels online terug te kijken.

1. Gyorgy Ligeti - Atmospheres
2. CocoRosie - Black Rainbow
3. CocoRosie - Good Friday
4. Charles Ives - Putnam's Camp, Redding, Connecticut (uit Three places in New England)
5. Gian Carlo Menotti - The Black Swan (uit The Medium)
6. CocoRosie - Promise
7. Arvo Part - Fratres
8. CocoRosie - The Trinity
9. CocoRosie - Beautiful Boys
10. CocoRosie - Bloody Twins
11. Bela Bartok - Muziek uit 'De Wonderbaarlijke Mandarijn'
12. CocoRosie - Japan
13. Toegiften
14. Wilhelmus

Kijk hier en zet vooral het beeld van de hoogwaardige registratie op full screen.

Geplaatst om 09:24 am

07 mei 2008

Twitnick

Morgenavond (do 8 mei) vindt in het Vondelpark te Amsterdam een Twitnick plaats, een picknick voor Twitteraars. Gisteren hadden we daar in Radio Online een heel kort gesprekje over met Anna-Maria Giannottasi. Zij organiseerde eerder al de Twittercruise door de Amsterdamse haven.

(Eh.... Wat is Twitter? Uitleg door weblogpionier Tonie van Ringelestijn)

cc foto: feathers chapman

Geplaatst om 10:52 am

06 mei 2008

Moed in de schoenen

Een wandeling over de Caminito del Rey, een 'wandelpad' in Zuid-Spanje dat begin 20e eeuw werd aangelegd voor onderhoudswerkers maar inmiddels in compleet vervallen staat is geraakt. Klik, kijk en huiver.

Geplaatst om 04:18 pm

05 mei 2008

Vervangen

Gisteren stond het op alle informatieborden boven de Nederlandse snelwegen. Ik zag het zaterdag op weg van Maastricht naar huis en zondag op weg naar Amsterdam. 'Veilig herdenken? Zoek een parkeerplaats. Niet op de vluchtstrook.'

Het enige wat ontbrak was een uitroepteken op het einde. Ik vermoed dat de schrijver het er aanvankelijk wel had geplaatst maar bij nader inzien weg heeft gehaald.
Misschien wel op bevel van hogerhand.
"Spuitsma, dat uitroepteken moet weg! Het gaat om 4 mei! Dan gebruiken we geen uitroeptekens!"

De tekst stond er al sinds zaterdag. Waarom? De enige reden die ik kon bedenken was dat ambtenaren in het weekend vrij zijn.

Het dienstbevel stoorde me. Was het nou echt zo gevaarlijk dat auto's om acht uur stilstaan op de vluchtstrook? Of is het eerder gevaarlijk dat er auto's zijn die niet stoppen? Het is juist een indrukwekkend gezicht, die stilstaande auto's met de alarmlichten aan, in alle stilte knipperend. Moet dat weggestopt worden op parkeerplaatsen?

Misschien zouden auto's juist gewoon midden op de weg moeten blijven staan. Alsof de tijd even bevroren is. Waarom kunnen ze dat wel elke dag in de spits en niet tijdens Dodenherdenking?

Later op de avond na de herdenking zag ik dat de tekst op de borden weer gewijzigd was in de reguliere mededeling. 'Blikschade? Zoek een parkeerplaats.'

Er werd dus toch gewerkt. Iemand had ergens na acht uur op een toetsenbord de Dodenherdenking vervangen door het woord 'blikschade'.

Hoe zou het gevoeld hebben om dat te doen? Of zou zo'n iemand daar niet bij nadenken?

Geplaatst om 08:43 am

01 mei 2008

Reclame 2.0

Dit is een film die gemaakt is in opdracht van een Amerikaanse verzekeringsmaatschappij. De korte film gaat over een man die een diefstal ziet en confronteert de kijker met de vraag: wat zou jij doen?

Het bedrijf zegt daarmee discussie op gang te willen brengen over verantwoordelijkheidsgevoel. Ze hebben daar een site voor opgezet The Responsibility Project waar ze reacties van kijkers vragen.

Geplaatst om 12:03 pm

Meest vrije dag

De Dag van de Arbeid en Hemelvaart vallen op dezelfde dag. Ik kan me niet herinneren dat ik dat ooit eerder heb meegemaakt. Voor de christenen is het de dag dat Jezus terugkeerde naar de hemel, voor de ander de herdenking van de strijd om een humaan bestaan met de invoering van de 8-urige werkdag.

De combinatie betekent dat vandaag zo'n beetje de hele wereld een vrije dag heeft. Dat kun je op deze site zien.

In de Verenigde Staten wordt op de Dag van de Arbeid actie gevoerd voor het recht om te werken waar je wilt. Oftewel het legaliseren van immigratie.
In de afgelopen tien jaar zijn er meer mensen omgekomen bij het oversteken van de zwaar bewaakte grens tussen de Verenigde Staten en Mexico dan ooit door het IJzeren Gordijn. Voor Europa gelden inmiddels vermoedelijk soortgelijke verhoudingen.

In de Verenigde Staten was het onderwerp jarenlang taboe maar dat is aan het veranderen.

Het modemerk American Apparel is een van de deelnemers aan het protest.

Geplaatst om 08:21 am

30 april 2008

The Cult of the Amateur (the movie)

Andrew Keen schreef het boek The Cult of The Amateur waarin hij beweert dat het hedendaagse internet de cultuur ondermijnt omdat er aan die cultuur geen waarde meer toegekend wordt. Hij verzet zich tegen de dominante ideologie op het net en houdt een pleidooi voor kwaliteit. Vandaag kwam ik onderstaand clipje tegen van de Amerikaanse concertpianist Greg Anderson. De clip heeft niets met het boek te maken maar de boodschap is hetzelfde.

Hij heeft samen met collega Elizabeth Joy Roe in de geestige clip echte commentaren verwerkt van Youtube-gebruikers op uitvoeringen van Beethoven's Mondscheinsonate door de grootste pianisten aller tijden.

Kijk ook naar deze uitvoering door Anderson van Ligeti's 'The Devil's Staircase'. Het is de soundtrack van deze gedachte: "Stel je voor dat je in de hel bent en wilt ontsnappen."

Geplaatst om 06:16 pm